Mùa mưa ở Tà Đùng, thường từ khoảng tháng 5 đến tháng 10, biến nhiều đoạn đường đất đỏ vào vườn thành dốc trơn và lầy; xe hơi gầm thấp có thể trượt, xe máy có thể đổ. Trước khi đặt farmstay mùa này, hãy hỏi chủ vườn đoạn cuối dài bao nhiêu, bao nhiêu phần là đất, có dốc không, xe nào vào được, và có chỗ để xe dưới chân dốc rồi được đón lên hay không.
Trục đường chính rẽ từ quốc lộ 28 vào vùng hồ thường dễ đi hơn nhiều, nhưng con đường thật sự quyết định chuyến đi là vài trăm mét đến vài cây số cuối cùng, đi qua rẫy để tới nhà vườn. Đó là đường nội bộ, đường thôn hoặc lối mở tạm, không có lịch bảo trì của ai cả.
Bài này giúp bạn chọn farmstay theo con đường vào nó, chuẩn bị xe và cách xử lý khi gặp mưa lớn. Phần lái xe đường đèo và hành trình từ các thành phố tới vùng hồ thuộc chuyện của chuyến đi chung; ở đây chỉ bàn đoạn từ trục chính vào tận cổng vườn.
Một điều nên nhớ ngay từ đầu: người địa phương đi những con đường này hằng ngày bằng xe máy chở nặng, nên đường mà họ gọi là "đi được" có thể vẫn quá sức với một chiếc xe hơi gầm thấp chở đầy hành lý. Khi hỏi, hãy nói rõ bạn đi xe gì, chở bao nhiêu người, có quen đường đất hay không, để chủ vườn trả lời đúng với hoàn cảnh của bạn.
Vì sao đường đất đỏ mùa mưa khó đi như vậy?
Đất đỏ bazan ở Tây Nguyên giàu sét và hạt mịn. Khi khô, nó cứng và bụi; khi gặp mưa, lớp mặt ngấm nước thành một lớp bùn mịn và trơn, trong khi phía dưới vẫn còn chặt. Bánh xe đè lên giống như đi trên mặt kính có phủ dầu: không bám, dễ trượt ngang, nhất là khi lên dốc hay phanh xuống dốc.
Sau nhiều trận mưa, nước chảy theo vệt bánh xe khoét thành rãnh. Rãnh sâu dần làm xe gầm thấp bị cạ gầm, xe máy dễ lọt bánh và đổ. Những chỗ trũng đọng nước thành vũng không thấy đáy. Đoạn nào có xe tải chở nông sản hay vật liệu đi qua thường bị cày nát nhanh nhất, đặc biệt vào mùa thu hoạch cà phê cuối mùa mưa.
Mưa ở vùng cao nguyên thường dồn vào buổi chiều, có khi rất to trong thời gian ngắn rồi tạnh. Sáng hôm sau đường có thể đã ráo hơn một chút. Điều này quan trọng khi bạn lên kế hoạch giờ vào và giờ ra khỏi vườn.
Hỏi chủ farmstay những gì về đường vào?
Gửi các câu hỏi dưới đây trước khi đặt, và hỏi lại vài ngày trước chuyến đi vì đường mùa mưa đổi theo tuần:
- Từ đường nhựa vào tới cổng vườn khoảng bao xa, đoạn nào là bê tông, đoạn nào là đất?
- Có đoạn dốc nào gắt không, dốc lên hay dốc xuống khi đi vào?
- Mấy ngày gần đây đường thế nào, xe hơi con có vào được không, xe gầm thấp có cạ gầm không?
- Nếu xe không vào được, có chỗ đỗ an toàn ở chân dốc hay ngoài đường lớn không, và chủ có đón người với hành lý lên không?
- Từ chỗ đỗ xe tới phòng đi bộ bao lâu, lối đi có bậc hay đất trơn?
- Khi mưa lớn kéo dài, có lối nào khác ra ngoài không, hay chỉ một đường?
Chủ vườn ở đó quanh năm biết rất rõ con đường của mình. Nếu họ nói thật lòng rằng "mấy hôm nay mưa nhiều, xe gầm thấp nên để ngoài rồi em chở vào", đó là dấu hiệu tốt, không phải dấu hiệu xấu. Đáng lo là câu trả lời "đường đẹp lắm" mà không nói gì thêm.
Loại xe nào hợp với đoạn đường nào?
Không cần xe địa hình để đi farmstay, nhưng nên biết giới hạn của xe mình. Bảng gợi ý chung, điều kiện thực tế mỗi ngày mỗi khác:
| Kiểu đoạn cuối vào vườn | Xe hơi gầm thấp | Xe gầm cao, SUV | Xe máy | Gợi ý |
|---|---|---|---|---|
| Bê tông liền tới cổng | Đi được | Đi được | Đi được | Không cần chuẩn bị gì thêm |
| Đất bằng, ngắn, khô ráo | Đi chậm được | Đi được | Đi được | Tránh vào ngay sau mưa lớn |
| Đất có dốc vừa, đã mưa | Dễ trượt, nên đỗ ngoài | Đi chậm, đều ga | Người quen đường mới nên đi | Hỏi chủ trước khi vào |
| Dốc gắt, rãnh sâu, mưa nhiều ngày | Không nên | Rủi ro, chỉ khi có người dẫn | Không nên tự đi | Đỗ ngoài, nhờ chủ đón |
| Đường ven hồ ngập một phần | Không nên | Không nên | Không nên | Đợi nước rút hoặc đi lối khác |
Xe hơi số tự động đi đường đất lên dốc cần giữ ga đều, tránh dừng giữa dốc; khi bánh bắt đầu quay tại chỗ, nhả ga và lùi xuống thay vì cố nhồi ga làm khoét sâu thêm. Xe máy đi đường đất đỏ ướt nên đi chậm, chân sẵn sàng chống, không phanh gấp bánh trước. Nếu không quen, đừng thử sức ở đoạn đường dốc lần đầu thấy.
Một farmstay chăm chút đường vào thường trông thế nào?
Đường vào vườn là thứ chủ farmstay tự lo bằng tiền và công của mình, nên nhìn con đường cũng đoán được phần nào cách họ chăm khách. Một nơi đã đón khách lâu năm thường bê tông hoá ít nhất những đoạn dốc nhất, vì đó là chỗ xe hay kẹt. Hai bên đường có rãnh thoát nước để nước mưa không chảy dọc mặt đường khoét thành mương. Chỗ cua gắt được mở rộng, có cây cắt tỉa để không che tầm nhìn.
Những nơi biết đường khó thường có phương án cho khách: một bãi đỗ xe ở đầu đường lớn hoặc chân dốc, có mái che hay ít nhất là nền chắc; xe máy hoặc xe chuyên chở nông sản để đón người và hành lý; người của vườn ra tận nơi dẫn vào trong lần đầu. Họ cũng thường gửi trước cho khách đoạn video quay đường vào, hoặc dặn rõ rẽ ở đâu, qua cái gì thì tới.
Ngược lại, nếu ảnh giới thiệu chỉ có khu nhà và vườn, không có một tấm nào về con đường, còn câu trả lời về đường đi rất mơ hồ, bạn nên hỏi thêm. Không có nghĩa là nơi đó tệ; chỉ là con đường có thể chưa được chuẩn bị cho khách lạ, và bạn cần biết trước để tự lên phương án.
Mùa khô thì đường đất có dễ đi hẳn không?
Mùa khô, thường từ khoảng tháng 11 đến tháng 4, đường đất đỏ cứng lại và đi dễ hơn nhiều, xe hơi con vào được phần lớn các khu vườn. Nhưng mùa khô cũng có chuyện riêng của nó. Bụi đỏ là chuyện đầu tiên: xe đi trước tung bụi mù mịt, xe máy theo sau gần như không thấy đường, quần áo, hành lý và cả xe phủ một lớp đỏ. Đeo khẩu trang, kính, giữ khoảng cách xa với xe phía trước.
Chuyện thứ hai là mặt đường đã bị cày rãnh từ mùa mưa trước nay khô cứng lại thành những gờ, hố sâu. Xe gầm thấp vẫn có thể cạ gầm nếu đi nhanh. Đá dăm và sỏi rời trên mặt đường dốc làm bánh xe máy dễ trượt khi phanh, nhất là đoạn đổ dốc xuống hồ.
Chuyện thứ ba là những cơn mưa trái mùa hoặc mưa đầu mùa. Đất đã khô lâu gặp trận mưa đầu tiên thường trơn bất ngờ, vì lớp bụi mịn trên mặt đường biến thành bùn ngay. Đừng nghĩ cứ mùa khô là đường an toàn; hãy nhìn trời và hỏi chủ vườn như bất kỳ lúc nào.
Đến nơi lúc nào trong ngày là hợp lý?
Mùa mưa, mốc giờ quan trọng nhất là mưa chiều. Hãy cố gắng tới farmstay trước buổi chiều, khi đường còn khô hơn và trời còn sáng. Đi vào đường đất lạ, trời tối, mưa to, đèn xe chiếu vào màn mưa trắng xoá là tình huống nên tránh bằng mọi giá. Nếu bị trễ, hãy gọi chủ vườn từ chỗ còn sóng ngoài đường lớn để hẹn đón, thay vì tự dò vào.
Ngày rời đi cũng vậy. Nếu đêm trước mưa lớn, hỏi chủ xem sáng nay đường ra thế nào, có nên đợi tới gần trưa cho ráo bớt hay không. Một hai giờ chờ đợi thường rẻ hơn rất nhiều so với một chiếc xe kẹt giữa dốc hay một cú ngã xe máy.
Nếu đi theo nhóm nhiều xe, hẹn nhau tập trung ở một điểm ngoài đường lớn rồi cùng vào, xe đi trước báo tình hình cho xe sau. Đừng để từng xe tự dò đường trong rẫy lúc chiều tối, vì chỉ cần một xe kẹt ở đoạn hẹp là cả đoàn phía sau cũng bị chặn lại.
Đừng hẹn lịch quá sát. Một chuyến đi mùa mưa mà sau khi rời farmstay còn phải bắt chuyến xe, chuyến bay hay vào ca làm ngay trong ngày là chuyến đi tự đặt áp lực lên đoạn đường khó nhất. Chừa thời gian dư cho phần đường đất.
Chuẩn bị cho xe và cho người
Một vài thứ nhỏ giúp đoạn đường đất mùa mưa bớt căng thẳng:
- Kiểm tra lốp xe còn gai tốt trước chuyến đi; lốp mòn trên đất đỏ ướt gần như không bám.
- Đổ đầy nhiên liệu trước khi rời trục chính; trong vùng hồ cây xăng thưa.
- Mang dép quai hậu hoặc ủng cho đoạn đi bộ từ chỗ đỗ xe vào; giày thể thao trắng sẽ thành màu đỏ sau mười bước.
- Bọc hành lý trong túi chống nước, vì có thể phải xách đi bộ hoặc chở xe máy dưới mưa.
- Áo mưa bộ cho người đi xe máy; áo mưa cánh dơi dễ vướng bánh xe trên đường đất.
- Đèn pin hoặc đèn đội đầu, kể cả khi định tới nơi trước tối.
- Lưu sẵn số của chủ vườn và điểm ghim, tải bản đồ ngoại tuyến.
Nếu đi xe hơi của gia đình, đừng ngại để xe lại ở chỗ đỗ ngoài đường lớn mà chủ vườn chỉ, nhờ chủ chở người và hành lý vào bằng xe máy hoặc xe chuyên dụng của vườn. Đó là cách nhiều khách quen vùng hồ vẫn làm vào giữa mùa mưa.
Khi đang ở farmstay mà gặp mưa lớn nhiều ngày
Đừng đi nếu không cần. Ở farmstay mùa mưa, nhiều khi cách tốt nhất là ở yên trong vườn. Bếp, hiên, sách, trò chơi bàn cờ và những bữa cơm dài là phần đẹp của những ngày mưa. Hẹn đi thuyền hay đi thác thì dời lại.
Hỏi chủ trước mỗi lần ra ngoài. Người địa phương biết đoạn nào vừa sụt, chỗ nào cây ngã, suối nào tràn. Một câu hỏi trước khi nổ máy có thể tránh cho bạn cả một buổi kẹt giữa đường.
Không vượt qua đoạn nước chảy xiết. Đường gần suối hay khe nước có thể bị nước tràn sau mưa lớn. Không lội, không cho xe vượt qua dòng nước chảy mạnh, dù trông có vẻ nông.
Tránh dưới tán cây lớn và taluy khi mưa gió. Cành cây gãy và đất đá lở là nguy cơ thật ở vùng đồi mùa mưa. Đỗ xe xa sườn đất cao và cây lớn.
Tính trước phương án ra ngoài khẩn cấp. Ngay ngày đầu, hỏi chủ vườn nếu có người ốm cần đi trạm y tế giữa đêm mưa thì đi bằng cách nào. Biết trước giúp bạn bình tĩnh nếu chuyện đó xảy ra.
Câu hỏi thường gặp
Mùa mưa có nên đi farmstay ở Tà Đùng không?
Vẫn nên, nếu bạn chọn nơi có đường vào ổn và chấp nhận nhịp chậm. Mùa mưa vườn xanh, hồ đầy, ít khách. Chỉ cần hỏi kỹ đường, đến nơi trước chiều và có phương án đỗ xe ngoài khi đường xấu. Người không quen đường đất nên chọn nơi gần đường nhựa.
Xe sedan có vào được farmstay ở Tà Đùng không?
Nhiều nơi vào được vào mùa khô hoặc khi đường đã bê tông. Mùa mưa, các đoạn đất có dốc có thể làm xe gầm thấp trượt hoặc cạ gầm. Hỏi chủ vườn tình trạng thực tế vài ngày trước chuyến đi và sẵn sàng đỗ ngoài để được đón vào.
Đi xe máy vào đường đất đỏ ướt cần lưu ý gì?
Đi chậm, giữ ga đều, không phanh gấp nhất là bánh trước, chân sẵn sàng chống. Tránh đi theo vệt rãnh sâu. Nếu đoạn dốc quá trơn, dắt bộ hoặc nhờ người quen đường chạy giúp. Mặc áo mưa bộ, đừng dùng áo mưa vạt dài dễ cuốn vào bánh.
Nếu xe bị kẹt giữa đường đất thì làm gì?
Dừng ga, không cố nhồi vì sẽ làm bánh khoét sâu thêm. Bật đèn cảnh báo, gọi chủ vườn hoặc người dân gần đó, họ thường có kinh nghiệm và dụng cụ. Có thể chèn cành cây, đá dưới bánh để tạo độ bám. Ưu tiên an toàn người trước, xe sau.
Có đoạn đường nào ở Tà Đùng hay bị ngập khi mưa không?
Một số lối ven hồ và gần khe suối có thể ngập khi mưa lớn hoặc khi mực nước hồ dâng cao. Tình trạng thay đổi theo năm và theo đợt mưa, nên hỏi chủ vườn hoặc người dân địa phương vào thời điểm đi, không dựa vào thông tin cũ trên mạng.
Có nên vào farmstay buổi tối khi trời mưa không?
Nên tránh. Đường đất lạ, trời tối và mưa làm tầm nhìn kém, khó nhận ra rãnh và mép đường. Nếu bị trễ, dừng ở chỗ còn sóng ngoài đường lớn, gọi chủ vườn ra đón hoặc chỉ đường, hoặc nghỉ tạm một đêm gần trục chính rồi vào sáng hôm sau.