Đêm mùa mưa ở farmstay Tà Đùng thường có ba thứ: đom đóm nhấp nháy ven bụi rậm, bờ ao sau những trận mưa; ếch nhái kêu dồn dưới ao, mương; và mối cánh, bướm đêm bay rợp quanh đèn hiên ngay sau cơn mưa đầu. Muốn ngắm đom đóm, tắt hết đèn, đợi mắt quen tối mười lăm hai mươi phút, ngồi yên ở chỗ nhìn ra bụi cây ven ao hay mép vườn.
Mùa mưa ở vùng cao nguyên quanh hồ thường kéo dài từ khoảng tháng 5 tới tháng 10, 11. Mưa hay đến vào buổi chiều, nhiều hôm tạnh lúc tối, để lại một khu vườn ướt, mát lạnh, đầy tiếng. Với người quen phố, đêm đầu có thể thấy ồn hơn cả thành phố, chỉ là một kiểu ồn khác.
Bài này giúp bạn tận hưởng đêm mùa mưa ở farm: đi ngắm đom đóm thế nào, tiếng gì đang kêu ngoài kia, xử lý mối cánh và côn trùng kéo vào phòng, những gì bò ra lối đi sau mưa, và cách ở cạnh cóc, ếch, nhái quanh nhà.
Vì sao đêm mùa mưa ở vườn lại ồn đến thế?
Sau một mùa khô dài, những trận mưa đầu là tín hiệu cho rất nhiều sinh vật bắt đầu mùa sinh sản. Ếch nhái từ dưới đất, hốc cây chui ra, tụ về ao, mương, vũng nước đọng và gọi bạn tình. Tiếng kêu của chúng mỗi loài một kiểu: có tiếng ộp trầm, có tiếng éc éc, có tiếng rỉ rả như máy. Một cái ao vườn đầu mùa mưa có thể kêu cả đêm.
Côn trùng cũng vào mùa. Dế gáy dưới cỏ, ve sầu kêu chiều muộn trên cây cao, các loài côn trùng đêm rả rích từ bụi rậm. Đom đóm bắt đầu phát sáng để tìm nhau. Mối cánh bay ra khỏi tổ dưới đất sau trận mưa lớn để lập tổ mới, và vì chúng bị ánh sáng hút, cả đàn có thể kéo tới đèn hiên trong một hai giờ.
Thêm vào đó là tiếng nước: mưa gõ trên mái tôn, nước nhỏ giọt từ tán cây xuống lá chuối, suối nhỏ, mương chảy mạnh. Gió từ mặt hồ thổi qua tán cà phê. Tất cả tạo thành một nền âm thanh đầy, dày, khác hẳn sự im lặng mà nhiều người tưởng tượng về vùng quê. Nghe quen rồi, nhiều khách lại thấy chính nền âm ấy ru ngủ.
Đi ngắm đom đóm quanh farm: làm thế nào?
Đom đóm nhỏ và nhạy với ánh sáng. Ngắm được nhiều hay ít phụ thuộc nhiều vào cách bạn làm:
- Hỏi chủ nhà chỗ nào trong vườn hay có đom đóm: thường là bụi rậm ven ao, mép suối, rìa vườn giáp rừng, chỗ cỏ cao ẩm.
- Đi xem chỗ đó khi trời còn sáng để thuộc lối, biết chỗ trơn, chỗ dốc, chỗ có ao.
- Tối, sau khi mưa tạnh và trời không còn gió mạnh, đi tới đó cùng người khác, mang đèn pin nhưng chỉ bật khi đi.
- Tới nơi, tắt đèn pin, tắt màn hình điện thoại, ngồi hoặc đứng yên ở chỗ khô, chắc chân.
- Đợi mười lăm tới hai mươi phút cho mắt quen bóng tối. Đom đóm thường xuất hiện dần, ban đầu vài đốm, sau nhiều hơn.
- Không bắt đom đóm bỏ lọ, không rọi đèn vào bụi cây, không chụp đèn flash. Ánh đèn làm đom đóm ngừng phát sáng.
- Ra về bật đèn pin chiếu xuống chân, đi chậm. Báo chủ nhà khi đã về phòng.
Đom đóm cần đêm tối, độ ẩm và ít thuốc trừ sâu. Khu vườn nào còn nhiều đom đóm thường là khu vườn còn nhiều bụi cây, còn chỗ ẩm và chưa bị phun hoá chất dày đặc.
Tiếng gì đang kêu ngoài vườn đêm?
Không cần biết chính xác loài, chỉ cần phân biệt nhóm. Bảng dưới là những tiếng hay nghe nhất vào đêm mùa mưa ở vườn vùng cao.
| Tiếng | Thường là | Hay nghe ở đâu, lúc nào |
|---|---|---|
| Ộp ộp trầm, dồn từng đợt | Ếch, cóc | Bờ ao, mương, vũng nước sau mưa, suốt đêm |
| Éc éc, ục ục, rỉ rả như máy | Các loài nhái, chẫu chàng | Ruộng, ao, cây bụi ven nước, đầu đêm |
| Rí rí đều, cao | Dế | Dưới cỏ, gốc cây, quanh nhà |
| Kêu ran rồi tắt đột ngột | Ve sầu | Cây cao, chạng vạng đầu mùa mưa |
| Tắc kè hai tiếng rõ | Tắc kè | Mái nhà, thân cây lớn, tường gỗ |
| Tiếng cú kêu đơn, trầm | Cú, chim ăn đêm | Cây cao rìa vườn, khuya |
| Chó sủa dồn | Chó nhà vườn | Khi có tiếng động lạ, thú nhỏ, người đi lại |
Đếm thử mỗi đêm có bao nhiêu kiểu tiếng khác nhau là trò thú vị cho cả người lớn và trẻ. Sau vài đêm, bạn sẽ nghe ra đêm nào ếch kêu nhiều hơn, đêm nào tiếng dế át hết.
Mối cánh, bướm đêm bay vào phòng: xử lý thế nào cho nhẹ nhàng?
Buổi tối sau trận mưa lớn đầu mùa, nhất là khi trời lặng gió và ấm, mối cánh có thể bay ra từ tổ dưới đất thành đàn rất đông. Chúng lao về mọi nguồn sáng, rụng cánh đầy hiên, đầy sàn. Cảnh này thường chỉ kéo dài một hai giờ rồi tự tan. Mối cánh không cắn người, không đốt, không mang bệnh; chúng chỉ gây phiền.
Cách đơn giản nhất là tắt đèn hiên, tắt đèn phòng, đóng cửa lưới, cửa sổ ngay khi thấy đàn mối đầu tiên. Nếu cần ánh sáng, bật một đèn nhỏ ở phòng trong cùng, để một chậu nước có đèn ở ngoài sân xa nhà nếu chủ nhà quen làm vậy. Sáng hôm sau quét cánh rụng là xong.
Bướm đêm, cánh cam, bọ cánh cứng bay vào phòng cũng xử lý tương tự: tắt đèn trong phòng, bật đèn ngoài hiên một lúc cho chúng bay ra, rồi đóng cửa. Không cần xịt thuốc. Ở farm, những vị khách nhỏ này là chuyện của mùa mưa, và chúng cũng là thức ăn của tắc kè, thạch sùng, chim, dơi quanh nhà.
Một điều nhiều khách thành phố bất ngờ: sau đêm mối cánh, sáng ra thấy gà, chim sẻ, chích choè kéo đến nhặt sạch hiên. Ở vùng quê, mối cánh vốn là bữa tiệc của cả khu vườn. Thấy được điều đó, nhiều người bớt khó chịu hẳn với đám khách không mời của đêm trước.
Chuẩn bị phòng cho đêm mùa mưa
Làm từ lúc chiều, trước khi trời tối và trước khi bật đèn:
- Kiểm cửa lưới, cửa sổ có đóng kín được không; chỗ hở nhờ chủ nhà xử lý trước.
- Thả màn, giũ chăn gối, kiểm gầm giường một lượt.
- Đưa giày, dép, ba lô vào trong phòng hoặc để trên kệ cao; sáng ra giũ giày trước khi xỏ.
- Mang áo khoác mỏng, tất ấm: đêm mưa ở vùng cao xuống lạnh, nhất là gần sáng.
- Đặt đèn pin, điện thoại sạc đầy ở chỗ dễ lấy; mưa giông có thể làm mất điện.
- Treo quần áo ướt ở nơi có mái, không phơi trong phòng kín dễ ẩm mốc.
- Bôi thuốc chống muỗi trước khi ra hiên ngồi buổi tối.
Nếu có giông lớn, sét gần, ở trong nhà, tránh đứng dưới cây cao, tránh ra mép hồ hay sân trống. Hỏi chủ nhà trước về chỗ trú nếu phòng bạn là căn chòi nhẹ.
Phòng ở farm thường là nhà gỗ, nhà tôn hay chòi giữa vườn, không kín như phòng khách sạn. Một chút ẩm, vài con côn trùng lọt qua khe là chuyện bình thường của kiểu nhà này. Điều đáng báo chủ nhà là mái dột trên giường, nước tràn vào phòng, ổ điện bị ướt, hay cửa không khoá được. Báo sớm từ lúc chiều thì chủ nhà còn kịp xử lý trước khi trời tối và mưa nặng hạt.
Trên lối đi đêm mưa có những gì và bước sao cho khỏi giẫm?
Sau một trận mưa lớn, lối đất đỏ giữa vườn đông hơn ban ngày. Giun đất bò lên mặt đất vì hang ngập nước, ốc sên và sên trần bò ra khỏi gốc chuối, cóc ngồi giữa lối chờ côn trùng rơi xuống, ếch nhái nhảy ngang từ bụi này sang bụi kia. Chiếu đèn pin xuống trước chân vài bước, bạn sẽ thấy cả một dòng sinh vật nhỏ đi lại mà ban ngày không hề thấy.
Đi chậm và nhìn chỗ đặt chân trước khi bước. Giẫm phải giun, ốc sên thì chỉ bẩn dép, nhưng giẫm vào cóc thì cả bạn lẫn con cóc đều hoảng. Rết hay bò dọc chân tường, mép bậc thềm vào những đêm ẩm; đừng ngồi bệt xuống bậc, đừng tựa tay vào vách tối. Rắn đôi khi ra bờ ao săn ếch: thấy thì đứng yên, lùi lại, để nó tự đi và báo chủ nhà.
Không nhặt ốc sên, sên trần bằng tay rồi đưa lên miệng, lên mắt; ốc sên có thể mang ký sinh trùng. Trẻ nhỏ rất thích nhặt ốc sên, nên cho bé ngắm trên lá và rửa tay kỹ bằng xà phòng nếu lỡ cầm. Sáng ra, vệt nhớt ốc sên còn ánh bạc trên lối và trên bậc thềm, dấu vết cho thấy đêm qua khu vườn đã đông đúc thế nào.
Ếch, cóc, nhái quanh nhà: nhìn sao cho đúng, chạm sao cho an toàn
Cóc ngồi dưới đèn hiên. Đêm mưa, cóc hay ngồi ngay dưới bóng đèn hiên, chỗ côn trùng rơi xuống nhiều nhất. Chúng đang đi săn, không phải đi lạc. Bước vòng qua, đừng hất đi; sáng ra cóc tự về chỗ trú dưới bậc thềm, gốc chuối.
Nhái bám cửa kính, vách nhà tắm. Một số loài nhái, chẫu chàng có đầu ngón chân như giác bám, leo được lên vách, cửa kính, thành bể nước. Gặp trong nhà tắm thì úp nhẹ một cái ca, luồn tấm bìa bên dưới rồi mang ra bụi cây gần đó thả.
Không cầm cóc rồi đưa tay lên mặt. Da cóc có tuyến tiết chất độc, có thể gây rát mắt, rát miệng. Trẻ nhỏ hay tò mò cầm cóc; dặn trước, và rửa tay bằng xà phòng nếu lỡ chạm. Chó ngoạm phải cóc có thể chảy dãi, nôn; thấy vậy báo chủ nhà ngay.
Không đổ nước xà phòng xuống vũng có nòng nọc. Vũng nước đọng cạnh sân, rãnh thoát nước sau mưa là chỗ ếch nhái đẻ. Nước rửa, nước giặt đổ thẳng vào đó có thể làm chết cả lứa. Đổ nước thải đúng chỗ chủ nhà chỉ.
Tiếng ếch dịu dần theo mùa. Ếch nhái kêu dữ nhất sau những trận mưa đầu mùa, khi chúng tụ về đẻ trứng; giữa mùa mưa tiếng kêu đều và thưa hơn. Người ngủ nông có thể xin phòng xa ao và mang nút tai.
Sáng hôm sau một đêm mưa: vườn có gì để xem?
Đêm mưa ở farm có phần thưởng của nó vào buổi sáng. Dậy sớm, khoác áo, đi một vòng vườn khi sương còn dày, bạn sẽ thấy những thứ chỉ có sau đêm mưa: lưới nhện giăng đầy giọt nước lấp lánh giữa các cành cà phê, nấm non mọc lên từ gốc cây mục, đất đỏ in dấu chân gà, dấu ếch nhảy, đường mòn của giun đất trườn qua lối đi.
Ao vườn sau đêm đầu mùa thường nổi những chùm trứng ếch nhái như thạch bám quanh cỏ mép nước. Đừng vớt, đừng khuấy; vài tuần sau, đó là nòng nọc, rồi là những con nhái bé xíu nhảy lên bờ. Nếu ở đủ lâu, bạn có thể theo dõi trọn vòng ấy. Đó cũng là cách nhìn ra ao ở farm không chỉ để nuôi cá mà còn là chỗ sinh nở của cả một lớp sinh vật.
Buổi sáng sau mưa cũng là lúc chim ra kiếm ăn nhiều: chúng nhặt mối cánh rụng, bắt sâu non vừa nở trên lá. Gà nhà vườn được thả ra là lao đi bới những chỗ đất mềm. Nấm mọc sau mưa thì nhớ: chỉ ngắm, chụp ảnh, không hái ăn; nhiều loài nấm độc trông rất giống nấm ăn được, và chỉ người biết chắc mới phân biệt được.
Câu hỏi thường gặp
Đom đóm ở Tà Đùng thường xuất hiện vào tháng mấy?
Đom đóm thường nhiều vào mùa mưa, nhất là những đêm ấm, ẩm sau mưa, ở chỗ có bụi rậm, cỏ cao, gần nước. Mùa mưa ở vùng cao nguyên thường từ khoảng tháng 5 tới tháng 10, 11. Mỗi vườn mỗi khác, nên hỏi chủ farm.
Có bắt đom đóm bỏ lọ cho trẻ xem được không?
Không nên. Đom đóm trưởng thành sống ngắn và cần phát sáng để tìm bạn. Nhốt trong lọ làm chúng kiệt sức và bỏ lỡ mùa sinh sản. Ngắm trong bóng tối ở bụi cây là trải nghiệm đẹp hơn với trẻ.
Ếch nhái kêu cả đêm có cách nào bớt không?
Gần như không, vì đó là mùa sinh sản của chúng. Xin phòng xa ao khi đặt chỗ, đóng cửa sổ phía ao, dùng nút tai. Tiếng ếch thường dịu dần sau những trận mưa đầu mùa.
Mối cánh bay vào nhà có nguy hiểm không?
Mối cánh không cắn, không đốt người. Chúng chỉ bị ánh sáng hút tới sau trận mưa lớn và thường tan sau một hai giờ. Tắt đèn, đóng cửa lưới, sáng hôm sau quét cánh rụng là xong.
Đêm mưa ở farmstay mất điện thì làm gì?
Vùng vườn đồi đôi khi mất điện khi có giông. Chuẩn bị sẵn đèn pin, sạc dự phòng, ở trong nhà, tránh cây cao và mép hồ khi có sét. Báo chủ nhà nếu cần giúp; họ thường có đèn và biết khi nào điện có lại.
Cầm cóc ở farmstay có sao không?
Da cóc tiết chất có thể gây rát mắt, rát miệng. Không nên cầm; nếu lỡ chạm thì rửa tay bằng xà phòng trước khi dụi mắt hay ăn uống. Trẻ nhỏ cần được dặn trước, và báo chủ nhà nếu thấy chó ngoạm cóc rồi chảy dãi.