Hạn chế nhựa khi ở farmstay: chai nước, túi ni lông, đồ dùng một lần thay bằng gì

Muốn hạn chế nhựa khi ở farmstay, cách hiệu quả nhất là không mang nhựa dùng một lần vào vườn: thay chai nước bằng một bình cá nhân rót nước của chủ nhà, thay túi ni lông bằng túi vải, giỏ, thay hộp xốp và gói nhỏ bằng hộp có nắp, và dùng đồ vệ sinh dạng bình lớn hoặc dạng bánh. Phía nhà vườn thường đã thay sẵn phần của họ bằng bình lọc, ly thuỷ tinh, rổ tre, lá chuối.

Ở các farmstay quanh hồ Tà Đùng, nơi rác phải chở xa mới tới điểm thu gom, một chai nhựa không chỉ là một chai nhựa. Nó là thứ phải gom, phải chứa, phải chở ra đường lớn, và nếu lọt ra ngoài thì có đường trôi xuống hồ khi mùa mưa tới.

Bài này đi qua những đồ nhựa dùng một lần hay gặp trong một kỳ ở, nhà vườn thay chúng bằng gì, khách xếp hành lý thế nào cho gọn, và đâu là mức hợp lý để không biến việc bớt nhựa thành gánh nặng.

Đồ nhựa dùng một lần ở farmstay đến từ đâu?

Nếu nhìn vào bao rác nhựa của một farmstay sau cuối tuần đông khách, phần lớn là thứ khách mang vào: chai nước suối, chai nước ngọt, ly trà sữa mua dọc đường, túi bánh snack, vỏ mì gói, hộp xốp cơm hộp, túi ni lông đựng trái cây mua ở chợ, gói dầu gội nhỏ, bàn chải, dao cạo dùng một lần. Phần do nhà vườn tạo ra thường ít hơn nhiều, vì người làm vườn đã quen mua đồ theo bao lớn và gói bằng rổ, bằng lá.

Điều này không phải để trách khách. Nhịp tiêu dùng ở phố xoay quanh đồ đóng gói nhỏ, tiện mang, rẻ, và nhiều người không để ý mình dùng bao nhiêu thứ như vậy trong một ngày. Chỉ khi tới một nơi phải tự lo rác, con số mới hiện ra rõ.

Hiểu nguồn gốc này giúp bạn biết nên bắt đầu từ đâu. Không cần thay đổi cả lối sống, chỉ cần để ý những thứ mình hay mua trên đường tới farmstay và những thứ mình nhét vào vali theo thói quen. Hai nhóm này chiếm phần lớn số nhựa bạn để lại.

Farmstay thay đồ nhựa dùng một lần bằng gì?

Mỗi nhà vườn có cách riêng, nhưng nhiều farmstay ở vùng cao nguyên đã dùng những thứ thay thế dưới đây. Khi thấy chúng, bạn biết nhà vườn đang cố gắng bớt nhựa:

Những thứ thay thế này đôi khi kém tiện hơn một chút: ly thuỷ tinh phải rửa, rổ tre phải phơi, lá chuối phải hái. Đó là công nhà vườn bỏ ra để không có thêm rác, và khách dùng nhẹ tay là cách ủng hộ.

Lá chuối, ống tre, giỏ đan: đồ gói của nhà vườn

Trong vườn farmstay vùng Tà Đùng, chuối gần như nhà nào cũng có, mọc quanh nhà tắm, ven luống rau, dọc bờ rào. Lá chuối là thứ đồ gói có sẵn quanh năm: lót đáy rổ để đựng xôi, gói cá, gói thịt đem nướng trên than, gói cơm mang theo lúc ra rẫy hay chèo thuyền trên hồ. Lá tươi rọc khỏi sống, hơ qua lửa vài giây cho mềm dẻo thì gấp không rách.

Ống tre, ống nứa ở vùng đồi cũng là vật dụng quen: làm ống đựng nước, ống đựng muối ớt, ống đũa, có nơi làm ly uống nước. Giỏ, rổ, thúng đan bằng mây tre dùng để hái rau, đựng trứng, phơi cà phê nhỏ lẻ. Sau khi dùng, lá chuối đi vào đống ủ, ống tre hỏng thì làm củi. Không có gì phải chở ra ngoài.

Khách có thể học vài việc nhỏ với những thứ này: gói một nắm xôi bằng lá chuối để mang theo khi đi bộ ra mép hồ, đựng rau vừa hái bằng rổ thay cho túi, xin một ống tre làm ống đựng đũa muỗng mang theo. Đó vừa là cách bớt nhựa vừa là cách sống gần với nhịp của vườn trong những ngày ở lại.

Xếp hành lý ít nhựa cho một kỳ ở farmstay

Phần lớn việc bớt nhựa được quyết định ở nhà, lúc bạn xếp hành lý. Một danh sách gọn cho mỗi người:

• Một bình nước dùng lại, tốt nhất là bình giữ nhiệt: buổi sáng rót nước nóng pha trà, pha cà phê; buổi trưa đựng nước mát khi ra vườn.
• Một hai hộp có nắp để đựng đồ ăn vặt chuyển từ gói ra, đựng trái cây cắt sẵn, và mang thức ăn khi đi chơi hồ.
• Một túi vải gấp gọn cho mỗi lần đi chợ xã, ghé tiệm tạp hoá, hoặc hái trái cùng chủ nhà.
• Bộ muỗng đũa cá nhân nếu bạn hay ăn uống dọc đường; bớt được đũa tre, muỗng nhựa dùng một lần ở quán.
• Xà phòng bánh, dầu gội bánh hoặc lọ nhỏ dùng lại chiết từ chai lớn ở nhà; bàn chải, dao cạo của mình.
• Khăn tay hoặc khăn nhỏ thay cho một phần giấy ăn, khăn ướt.
• Một túi kéo khoá dùng lại để gom rác nhựa của bạn trong ngày, mang về chỗ chủ nhà gom hoặc mang về thành phố.

Với gia đình có trẻ nhỏ, thêm một bộ ly, bát nhựa dùng lại cho trẻ thay vì ly giấy, hộp sữa nhỏ. Đồ nhựa bền dùng nhiều năm không phải là vấn đề; vấn đề là đồ dùng một lần rồi bỏ.

Nước uống ở farmstay: rót ở đâu và có an toàn không?

Lý do lớn nhất khiến khách mua nước đóng chai là không chắc nước ở farmstay uống được. Câu trả lời đơn giản là hỏi chủ nhà ngay khi tới. Phần lớn farmstay có ít nhất một nguồn nước uống: nước đun sôi để nguội trong ấm lớn, nước qua máy lọc đặt ở khu bếp chung, hoặc bình nước lớn loại có vòi. Chủ nhà biết nguồn nào uống được, nguồn nào chỉ để rửa.

Khi đã biết nguồn nước uống, bạn chỉ cần rót vào bình cá nhân mỗi sáng và mỗi chiều. Nếu bình nước chung để ngoài trời, nhớ đậy nắp sau khi rót để tránh côn trùng, bụi lá. Nước đun sôi nóng có thể dùng để pha trà, cà phê, pha sữa cho trẻ; nước để nguội dùng uống trong ngày.

Không nên tự uống nước từ vòi trong vườn, từ bồn chứa nước mưa, từ suối hay từ hồ, dù nước trông trong. Nước giếng ở mỗi nơi khác nhau, nước bồn chứa có thể bị nhiễm từ mái, nước hồ và suối có vi sinh. Một chai nước đóng sẵn trong túi cho những lúc đi xa farmstay, chỗ không có nước uống, là hợp lý; điều cần bớt là thói quen mua nước chai khi đang đứng cạnh bình nước của chủ nhà.

Vì sao nhựa ở vùng hồ đáng lo hơn ở phố?

Ở phố, rác nhựa phần lớn đi vào hệ thống thu gom. Ở vùng đồi quanh hồ Tà Đùng, một chai, một túi ni lông bị gió thổi khỏi hiên, rơi khỏi giỏ xe máy trên đường đất, hay bị bỏ lại ở bãi cỏ ven hồ sau buổi picnic có rất ít cơ hội được ai nhặt lại. Mùa mưa, nước chảy tràn trên sườn dốc cuốn nó xuống rãnh, xuống suối, ra hồ.

Trên mặt hồ, nhựa không mất đi. Nó dạt vào các vịnh nhỏ, mắc vào cây chết ven bờ, bị nắng và sóng làm giòn rồi vỡ thành những mảnh ngày càng nhỏ. Cá, chim nước và các loài sống ven hồ có thể nuốt phải những mảnh này. Người đánh cá trên hồ cũng phải gỡ túi ni lông mắc lưới. Mùa nước rút, bờ hồ lộ ra là lúc thấy rõ nhất những gì đã trôi xuống trong cả năm.

Bạn không thể dọn hết một hồ, nhưng có thể đảm bảo đồ nhựa của mình không thêm vào đó. Khi đi chơi hồ, buộc chặt túi rác vào thuyền, đừng để chai, ly trên mạn thuyền dễ rơi. Khi ngồi ven bờ, gom hết những gì mang theo trước khi đứng dậy. Nếu tiện tay, nhặt thêm một hai món gần chỗ mình ngồi; một chút đó nhân lên với nhiều khách cũng là chuyện đáng kể.

Đừng biến việc bớt nhựa thành áp lực

Bớt nhựa là để giảm rác, không phải để làm khó bản thân hay người đi cùng. Có những thứ nhựa nên mang và không cần áy náy: thuốc trong vỉ, đồ sơ cứu, băng gạc, tã cho em bé, túi chống nước cho điện thoại khi đi thuyền, áo mưa cho mùa mưa. Với những thứ này, hãy mang vừa đủ, gói kín phần đã dùng và mang về thành phố bỏ đúng chỗ nếu farmstay khó xử lý.

Cũng đừng ngại khi lỡ mua một chai nước dọc đường hay nhận một túi ni lông ở chợ. Dùng lại túi đó cho cả kỳ ở, rửa chai làm bình đựng nước cho trẻ tưới cây, rồi mang về. Một thứ nhựa được dùng nhiều lần đã bớt đi phần lớn tác hại so với dùng một lần rồi bỏ.

Điều đáng tránh là cách nhìn “được ăn cả, ngã về không”: thấy mình không làm được trọn thì bỏ hết. Một nhóm bạn mang bình nước riêng và túi vải nhưng vẫn ăn một gói bánh snack trên đường đã bớt được phần lớn chai nhựa so với chuyến trước. Nhà vườn nhận ra sự khác biệt đó, và bạn cũng sẽ thấy nó ở bao rác nhẹ đi khi trả phòng.

Mua đồ dọc đường và ở chợ xã: từ chối nhựa sao cho tự nhiên

Phần nhựa khó tránh nhất thường không nằm trong vali mà đến từ những lần dừng chân: ghé cây xăng mua nước, ghé quán ven đường mua bánh mì, ghé chợ xã mua thêm trái cây, ổ bánh, gói muối. Người bán ở vùng cao quen bỏ mọi thứ vào túi ni lông, có khi lồng hai ba lớp vì sợ khách cầm không chắc. Họ làm vậy vì nghĩ cho khách, không phải vì cẩu thả.

Cách nhẹ nhàng nhất là đưa túi vải hoặc giỏ ra trước khi người bán kịp lấy túi, kèm một câu ngắn như “cô bỏ vào đây giúp con”. Với bánh mì, xôi, đồ ăn nóng, đưa hộp có nắp ra cho người bán bỏ vào. Nếu người bán vẫn quen tay lấy túi, đừng giảng giải hay tỏ ra khó chịu; nhận lấy, cảm ơn, rồi dùng lại chiếc túi đó cho những lần sau trong kỳ ở.

Khi đi chợ cùng chủ nhà vườn, để ý cách họ mua: nhiều người mang sẵn rổ, mua thịt cá nhờ người bán gói giấy hoặc lá, mua rau buộc bằng dây chuối. Học theo cách đó vừa bớt được túi, vừa là một cách hoà vào nhịp sống ở đây. Gom các việc mua sắm vào một hai chuyến thay vì ghé tiệm tạp hoá mỗi ngày cũng giúp bớt nhựa, bớt xăng, và bớt thời gian rời khỏi vườn.

Câu hỏi thường gặp

Đi farmstay có cần mang nước đóng chai không?

Thường không cần mang nhiều. Hầu hết farmstay có nước đun sôi hoặc nước lọc để khách rót. Mang một bình cá nhân và hỏi chủ nhà nguồn nước uống ngay khi tới. Chỉ cần một chai dự phòng cho lúc đi xa, chỗ không có nước.

Farmstay không có ống hút thì uống nước dừa thế nào?

Nhiều nơi dùng ống tre, ống inox hoặc rót nước dừa ra ly. Uống thẳng từ trái cũng được nếu khoét miệng rộng. Nếu bạn quen dùng ống hút, có thể mang một ống inox hoặc ống tre dùng lại trong hành lý.

Mang đồ ăn vặt đi farmstay thế nào để ít rác?

Chuyển đồ ăn từ gói nhỏ sang hộp có nắp từ nhà, chọn đồ mua theo gói lớn thay vì gói lẻ, mang trái cây cả trái. Hộp có nắp còn giúp tránh kiến, chuột trong phòng ở vườn, điều mà túi ni lông không làm được.

Lá chuối gói đồ ăn có an toàn không?

Lá chuối là vật dụng gói thức ăn truyền thống. Chọn lá lành, rửa sạch, lau khô, hơ qua lửa cho mềm. Không dùng lá ở gần khu vừa phun thuốc, gần chuồng trại hay mép đường bụi. Nếu không chắc, hỏi chủ nhà lá ở khu nào dùng được.

Có nên nhặt rác nhựa khi đi dạo quanh hồ Tà Đùng không?

Nếu tiện và an toàn thì nên, nhất là những món nhỏ gần chỗ bạn ngồi. Mang găng tay hoặc túi, không lội ra chỗ nước sâu hay bờ dốc trơn để nhặt. Rác nhặt được mang về đưa chủ nhà gom chung với rác tái chế hoặc rác còn lại.

Đi với trẻ nhỏ có tránh được đồ nhựa dùng một lần không?

Không cần tránh tuyệt đối. Mang bình nước, bát ly nhựa bền dùng lại cho trẻ, hộp đựng đồ ăn, khăn vải. Tã, khăn ướt nếu cần vẫn mang, chỉ cần gói kín sau khi dùng và hỏi chủ nhà nơi bỏ, hoặc mang về.