Ở farmstay Tà Đùng lâu ngày, phần lớn đồ dùng hằng ngày mua được ở tạp hoá quanh xã và chợ ở trung tâm xã; những thứ đặc thù như thuốc đặc trị, đồ điện tử, đồ dùng riêng cho trẻ nhỏ thì phải ra khu vực Gia Nghĩa hoặc mang theo từ đầu. Cách sống dễ nhất là gom việc mua sắm vào một hai buổi mỗi tuần, đi cùng hoặc nhờ chủ nhà khi họ ra chợ, và dùng rau trứng của vườn cho phần còn lại.
Xã Tà Đùng (tỉnh Lâm Đồng, trước tháng 7/2025 gồm hai xã Đắk Som và Đắk R'Măng thuộc huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông) là vùng đồi, dân cư rải theo các trục đường và quanh hồ. Farmstay thường nằm cách trung tâm xã một quãng đường đất hay bê tông nhỏ, không có cửa hàng tiện lợi cách vài bước chân như ở phố. Bài này giúp bạn lên kế hoạch mua sắm cho kỳ ở từ một tuần trở lên. Bài không nêu giá, giờ mở cửa hay địa chỉ cửa hàng cụ thể — những thứ này đổi theo thời gian, hỏi chủ nhà là chính xác nhất.
Mua gì ở đâu: tạp hoá, chợ xã, hay phải ra Gia Nghĩa?
Bảng dưới chia đồ cần mua theo nơi thường mua được, để bạn biết thứ gì cần mang theo từ đầu:
| Nhóm đồ | Thường mua được ở | Ghi chú |
|---|---|---|
| Gạo, mì, trứng, đồ khô, gia vị, dầu ăn | Tạp hoá dọc đường trong xã | Đủ cho nhu cầu cơ bản; hàng không nhiều lựa chọn |
| Thịt, cá, rau, trái cây | Chợ ở trung tâm xã, người bán dạo, nhà vườn quanh | Chợ đông vào buổi sáng; cá hồ tuỳ hôm |
| Xà phòng, bột giặt, kem đánh răng, giấy vệ sinh | Tạp hoá trong xã | Hàng phổ biến có; loại riêng thì mang theo |
| Thuốc thông thường | Quầy thuốc ở trung tâm xã (nếu có), trạm y tế | Thuốc đặc trị nên mang đủ từ nhà |
| Đồ điện tử, sạc, cáp, phụ kiện | Khu vực Gia Nghĩa hoặc nơi lớn hơn | Mang dự phòng từ đầu là cách chắc nhất |
| Đồ cho trẻ nhỏ: sữa, tã, đồ ăn dặm loại quen | Có thể có vài loại ở xã; loại riêng ra Gia Nghĩa | Mang đủ loại bé quen dùng |
| Đồ dùng ngoài vườn: ủng, găng, nón | Tạp hoá, cửa hàng vật tư nông nghiệp | Hỏi chủ chỗ người trong vùng hay mua |
Gia Nghĩa từng là trung tâm của tỉnh Đắk Nông cũ, có chợ lớn, siêu thị, cửa hàng điện máy, nhà thuốc nhiều hơn. Trên đường từ Tà Đùng ra Gia Nghĩa còn khu vực Quảng Khê, nơi từng là trung tâm huyện Đắk Glong, có chợ và cửa hàng nhiều hơn trong xã; hỏi chủ nhà xem thứ bạn cần có ở đó không trước khi đi xa. Quãng đường ra Gia Nghĩa mất thời gian đáng kể, nên không phải chuyện đi lại mỗi ngày; thường người ở dài chỉ ra một lần nếu cần, hoặc gom vào dịp chủ nhà có việc đi.
Chợ ở trung tâm xã: đi lúc nào, mua gì, cư xử thế nào
Chợ nông thôn vùng cao thường họp từ sáng sớm và vãn khi nắng lên, khác với chợ phố bán cả ngày. Nếu muốn có rau tươi, cá mới, thịt vừa mổ, đi sớm là chính. Đi cùng chủ nhà hoặc người trong nhà lần đầu là cách tốt: họ biết sạp nào quen, hàng nào là của vùng, hàng nào chở từ nơi khác về, và người bán nhìn thấy bạn đi cùng người quen thì cũng dễ nói chuyện hơn. Từ lần thứ hai, bạn có thể tự đi.
Vùng Tà Đùng có người Kinh từ nhiều tỉnh tới lập nghiệp sống cùng đồng bào các dân tộc tại chỗ và đồng bào từ phía Bắc vào, nên ở chợ bạn có thể gặp rau rừng, măng, trái cây vườn, cá hồ, cùng những món quen của nhiều miền. Với rau rừng, nấm lạ, chỉ mua những thứ chủ nhà biết và nói ăn được, đừng mua theo cảm hứng. Cư xử ở chợ quê thì đơn giản: hỏi giá nhẹ nhàng, không mặc cả gay gắt với người bán nhỏ, không chụp ảnh cận mặt người bán khi chưa hỏi, mang túi vải hay giỏ riêng để bớt túi nilon. Mua ít mà mua đều ở vài sạp quen, chỉ sau vài lần bạn sẽ được chào hỏi như người trong vùng.
Nhờ chủ mua giúp: tiện nhưng cần rõ ràng
Hỏi lịch đi chợ của nhà. Nhiều nhà vườn đi chợ một vài buổi mỗi tuần, có khi ra trung tâm xã có việc khác. Hỏi lịch này ngay tuần đầu để gom danh sách đồ của bạn vào những hôm đó.
Đưa danh sách viết sẵn. Ghi rõ món, số lượng, loại thay thế nếu không có. "Một khay trứng, nửa ký thịt nạc, một chai nước rửa chén loại nào cũng được" dễ hơn nhiều so với dặn miệng.
Đưa tiền trước hoặc trả ngay. Đừng để chủ ứng tiền rồi quên. Đưa trước một khoản rồi nhận lại tiền thừa, hoặc chuyển khoản ngay khi nhận đồ, kèm lời cảm ơn.
Đừng nhờ quá nhiều. Chủ nhà đi chợ cho nhà mình, chở thêm đồ của bạn là giúp đỡ chứ không phải dịch vụ. Đồ nặng, cồng kềnh hay mua ở nơi xa thì tự đi hoặc thoả thuận rõ.
Góp cho bữa chung. Nếu bạn ăn chung một số bữa, thỉnh thoảng nhờ mua thêm thịt, cá, trái cây cho cả nhà và trả phần đó. Đây là cách góp tự nhiên mà chủ nhà thường quý.
Lập danh sách mua sắm tuần cho người ở vườn
Người ở dài mua đồ hiệu quả nhất khi có một danh sách cố định mỗi tuần, chỉnh dần theo thực tế. Các bước:
- Ghi lại những gì đã dùng hết trong tuần đầu — đó là danh sách thật, khác hẳn danh sách bạn tưởng tượng từ phố.
- Trừ đi những gì vườn có: rau ăn lá, rau thơm, trứng, có khi chuối, bơ, đu đủ theo mùa. Hỏi chủ bạn được dùng phần nào.
- Chia đồ tươi và đồ khô: đồ khô mua một lần cho cả tuần hay hai tuần, đồ tươi mua theo số ngày tủ lạnh giữ được.
- Ghép với lịch đi chợ của nhà hoặc chọn một buổi sáng cố định để tự đi.
- Giữ một ít dự trữ: mì, gạo, trứng, đồ hộp cho những ngày mưa lớn không ra khỏi vườn được.
- Kiểm lại cuối tuần: món nào thừa, món nào thiếu, sửa danh sách cho tuần sau.
Sau hai tuần, phần lớn người ở dài có một danh sách ngắn hơn nhiều so với lúc đầu. Ở vườn, bạn ăn ít đồ chế biến sẵn hơn, ăn nhiều rau hơn, và thấy mình cần mua ít thứ hơn mình nghĩ.
Giữ đồ ăn tươi ở nhà vườn khi tủ lạnh dùng chung
Tủ lạnh ở farmstay thường là tủ của gia đình chủ, có khi thêm một tủ nhỏ trong phòng khách. Khi dùng chung, hỏi ngăn nào của bạn, ghi tên hoặc để đồ trong hộp riêng, không để đồ có mùi mạnh mà không đậy kín. Đừng mua đồ tươi quá nhiều: tủ đầy, điện chập chờn mùa mưa có thể làm đồ hỏng. Thịt cá nên chia phần nhỏ, ăn trong vài ngày hoặc cấp đông nếu được phép dùng ngăn đá.
Nhiều thứ ở vườn không cần tủ lạnh nếu biết cách: rau ăn lá thì hái vừa đủ cho bữa, không hái sẵn cho cả tuần; củ quả như bí, khoai, hành, tỏi để nơi thoáng mát; trái cây chín theo mùa ăn dần, quả xanh để chín tự nhiên ngoài không khí. Đồ khô như gạo, đậu, cà phê nên cất trong hộp kín vì chuột, kiến, mọt ở nhà vườn rất nhanh tìm tới. Rác thực phẩm thì hỏi chủ bỏ vào đâu: nhiều nhà có đống ủ phân hay cho gà, chó ăn phần phù hợp, phần còn lại mới bỏ thùng rác.
Những thứ khó mua tại chỗ, nên mang theo từ đầu
Danh sách dưới đây là những món người ở dài hay ước mình đã mang theo:
- Thuốc đặc trị và thuốc dùng thường xuyên đủ cho cả kỳ, kèm đơn hoặc vỏ hộp.
- Cáp sạc, cục sạc dự phòng, ổ cắm có dây dài — ổ cắm ở nhà vườn có khi xa chỗ ngồi.
- Kính, kính áp tròng và dung dịch ngâm loại bạn dùng.
- Đồ cho trẻ nhỏ loại bé quen dùng: sữa, tã cỡ đúng, kem bôi da.
- Đồ ăn đặc thù cho chế độ ăn riêng (chay theo kiểu riêng, không gluten, ăn kiêng vì bệnh lý).
- Túi chống nước, gói hút ẩm cho mùa mưa.
- Đèn pin đeo đầu, pin dự phòng.
- Một ít tiền mặt: tạp hoá và chợ quê nhiều nơi quen nhận tiền mặt, máy rút tiền thì ở xa.
Phần lớn những thứ còn lại — xà phòng, bột giặt, khăn giấy, đồ ăn vặt phổ biến — mua tại chỗ được, không cần chất đầy vali.
Đi lại để mua sắm: xe máy, đi nhờ và đường mùa mưa
Trước khi đi, hỏi chủ nhà đường nào ra trung tâm xã dễ đi nhất vào mùa này, đoạn nào hay trơn hay có xe tải chở nông sản chạy, và nên về trước mấy giờ. Người trong vùng biết rõ những đoạn dốc nguy hiểm mà bản đồ trên điện thoại không cho thấy. Lưu số liên lạc của chủ nhà và báo họ khi bạn ra khỏi vườn, khi bạn về tới; ở vùng đồi sóng có lúc mất, nên một tin nhắn ngắn trước khi đi giúp mọi người yên tâm.
Phương tiện chính quanh vùng là xe máy. Nếu bạn biết đi xe máy và có giấy phép lái xe phù hợp, thuê hoặc mượn một chiếc làm chuyện mua sắm dễ hơn nhiều. Nếu không, đi nhờ chủ hoặc người quen là cách phổ biến; nên thoả thuận trước và góp tiền xăng. Đi bộ ra trung tâm xã từ farmstay trên đồi thường không thực tế vì đường dài, nắng và dốc.
Mùa mưa, đường đất đỏ vào nhiều vườn trơn và lầy sau các trận mưa lớn. Đường bê tông nhỏ cũng có đoạn bám đất, dễ trượt. Người chưa quen đi xe máy trên đường đồi mùa mưa không nên tự chạy, nhất là khi chở đồ nặng. Gom việc mua sắm vào buổi sáng những ngày trời khô, về trước khi giông chiều tới, và giữ đủ dự trữ ở nhà để không phải ra ngoài khi thời tiết xấu. Không lái xe khi đã uống rượu bia, kể cả sau bữa cơm chung vui với chủ nhà.
Mua nông sản trực tiếp của nhà vườn quanh xóm: hỏi sao cho đúng
Ở dài ngày, bạn sẽ thấy nhiều thứ ngon nhất không nằm ở chợ mà ở ngay vườn hàng xóm: bơ chín cây, chuối, mít, rau trồng thêm sau nhà, trứng gà, cá nuôi trong ao. Mua trực tiếp từ người trồng vừa tươi vừa là dịp làm quen xóm giềng. Nhưng nên đi qua chủ nhà của bạn trước: hỏi nhà nào có bán, ai quen ai, có nên tới hỏi trực tiếp không. Ở xóm nhỏ, khách lạ tự đi gõ cửa từng vườn hỏi mua đôi khi làm người ta ngại.
Khi mua, hỏi theo cách người trong vùng vẫn hỏi: nhà có dư bán không, chứ không phải đòi một món cụ thể vào ngày cụ thể. Trái cây đang chín theo mùa thì dễ, trái chưa tới mùa thì đừng nài. Đừng tự hái dù chủ vườn bên cạnh nói "cứ lấy" một lần trước đó; mỗi lần đều hỏi lại. Trả tiền sòng phẳng ngay, không mặc cả với nhà vườn bán lẻ cho khách vài ký. Lưu ý một điều: cà phê, tiêu, sầu riêng là thành quả cả năm làm lụng của nhà vườn, không phải thứ để xin nếm thử tuỳ tiện; chỉ hỏi mua lượng vừa dùng trong kỳ ở, và hỏi đúng lúc nhà đang thu hoạch, đang có hàng.
Câu hỏi thường gặp
Ở Tà Đùng có siêu thị hay cửa hàng tiện lợi không?
Quanh xã chủ yếu là tạp hoá và chợ ở trung tâm xã, không phải kiểu cửa hàng tiện lợi như ở phố. Siêu thị, cửa hàng lớn thường phải ra khu vực Gia Nghĩa hoặc nơi lớn hơn. Hỏi chủ nhà để biết hiện có những chỗ nào gần vườn.
Ở farmstay có tự nấu ăn được không?
Nhiều nơi cho khách ở dài dùng bếp chung theo giờ hoặc có góc bếp nhỏ riêng. Hỏi trước khi đặt, vì đây là điều quyết định bạn cần mua sắm nhiều hay ít. Có nhà chỉ nấu cho khách, không có bếp cho khách dùng.
Có thể đặt hàng giao tới farmstay không?
Một số đơn vị giao hàng có tới xã, nhưng tới tận vườn trên đồi thì tuỳ đường và tuỳ người giao. Hỏi chủ nhà địa chỉ nhận hàng thường dùng, có khi là một điểm ở trung tâm xã. Đơn hàng thường mất nhiều ngày hơn ở thành phố.
Có cần mang tiền mặt khi ở farmstay Tà Đùng không?
Nên có một ít. Nhiều tạp hoá, sạp chợ, người bán rau quả ở quê quen nhận tiền mặt, máy rút tiền thường không gần vườn. Chuyển khoản ngày càng phổ biến nhưng không phải nơi nào cũng nhận, và mạng có lúc chập chờn.
Mua cá hồ Tà Đùng ở đâu khi ở farmstay?
Cá hồ có lúc bán ở chợ trung tâm xã hoặc từ người đánh bắt, nuôi cá quanh hồ, tuỳ ngày. Cách chắc nhất là nhờ chủ nhà hỏi giúp, vì họ biết ai có cá hôm đó. Không tự mua cá từ những nơi bạn không rõ nguồn.
Nên đi chợ quê vào giờ nào?
Buổi sáng sớm là lúc chợ đông, hàng tươi và đủ nhất. Gần trưa nhiều sạp đã dọn. Đi sớm cũng giúp bạn về kịp trước nắng gắt và, vào mùa mưa, trước giông chiều.