Ở farm lâu có chán không: tuần thứ hai, một dự án vườn nhỏ và nhịp tuần khi ở dài

Ở farm lâu có lúc chán — thường rơi vào quanh tuần thứ hai, khi cái mới đã qua mà nhịp riêng chưa hình thành. Người ở dài vui nhất thường có ba thứ: một nhịp tuần rõ ràng, một dự án vườn nhỏ của riêng mình để theo dõi từng ngày, và vài mối quan hệ ngoài gia đình chủ. Không có ba thứ này, một tháng ở vườn đẹp tới đâu cũng dễ thành những ngày trôi.

Bài này viết cho người ở farm quanh hồ Tà Đùng (xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng) từ hai tuần tới vài tháng: người làm việc tự do, người nghỉ giữa hai công việc, người đang thử sống ở nông thôn. Bài không bàn chuyện nghỉ ngơi tĩnh tại hay chăm sóc tinh thần — đó là chủ đề khác — mà bàn chuyện tổ chức một kỳ ở dài để nó có nội dung. Nếu bạn thấy buồn chán kéo dài kèm mất ngủ, mất hứng thú với mọi thứ, hãy nói chuyện với người thân và tìm tới người có chuyên môn; một kỳ nghỉ ở vườn không thay được điều đó.

Vì sao tuần thứ hai hay chùng xuống?

Tuần đầu ở farm thường đầy ắp: mọi thứ mới, từ con gà tới màn sương trên hồ, từ bếp củi tới tiếng côn trùng đêm. Bạn chụp ảnh, kể với bạn bè, đi theo chủ khắp vườn. Sang tuần thứ hai, những thứ ấy thành quen. Sương vẫn đẹp nhưng không còn làm bạn dậy sớm; con gà vẫn đáng yêu nhưng không còn là sự kiện. Nếu kỳ ở chỉ dựa vào cái mới, cảm giác trống xuất hiện đúng lúc này. Thêm vào đó, cơ thể đã hết hứng khởi ban đầu và bắt đầu thấy mỏi vì việc vườn, vì nhịp ngủ đổi, vì đồ ăn khác.

Đây là chuyện bình thường, gần như ai ở dài cũng gặp. Điều tạo khác biệt là bạn có chuẩn bị cho nó hay không. Người coi tuần thứ hai là lúc chuyển từ "khách tham quan" sang "người sống ở đây" thường vượt qua nhanh: họ bắt đầu có việc của mình, có chỗ ngồi quen, có người để chào trên đường. Người chỉ chờ cái mới tiếp theo thì dễ thấy ngày dài, kéo theo cảm giác "ở đây chẳng có gì làm" và về sớm. Bài này gợi ý cách chuẩn bị từ trước khi tuần thứ hai tới.

Dựng một nhịp tuần cho người ở farm dài ngày

Nhịp tuần cho bạn khung để mỗi ngày có hình dạng, mà không biến kỳ ở thành lịch làm việc. Một khung gợi ý, chỉnh theo bạn và theo nhà chủ:

Điều quan trọng không phải là theo đúng bảng mà là có một khung lặp lại. Khi biết thứ Ba là ngày đi chợ, thứ Bảy là ngày nghỉ, những ngày ở giữa tự nhiên có nhịp. Báo chủ nhà khung này để họ biết khi nào có thể nhờ bạn và khi nào bạn có việc riêng.

Nhận một dự án vườn nhỏ của riêng mình

Cách hiệu quả nhất để kỳ ở có nội dung là xin chủ một mảnh nhỏ hoặc một việc trọn vẹn để tự chăm từ đầu tới cuối: một luống rau gieo từ hạt, năm cây con trồng mới, một đống ủ phân từ lá rụng, một góc vườn hoa trước hiên, một khay ươm cây cà phê con. Dự án này cho mỗi buổi sáng một lý do ra vườn, cho bạn thấy thay đổi theo ngày, và để lại cho nhà vườn một thứ hữu ích khi bạn về. Chủ nhà thường vui khi khách đề nghị theo cách này hơn là khách xin "làm gì cũng được".

Chọn dự án vừa với thời gian bạn ở. Ở hai tuần, gieo một luống rau ngắn ngày như cải, rau muống, mồng tơi: mầm lên trong vài ngày, kịp tỉa và có khi kịp ăn lứa đầu. Ở một tháng, trồng cây con và theo dõi chúng bén rễ, hoặc ủ một đống phân và đảo định kỳ. Ở vài tháng, có thể nhận chăm một khu rau nhỏ cho cả nhà. Ghi chép mỗi ngày vài dòng: thời tiết, tưới chưa, mầm lên bao nhiêu, sâu có không. Đọc lại những ghi chép đó vào cuối kỳ là một trong những phần thú vị nhất, vì bạn thấy được mình đã thực sự sống ở đây chứ không chỉ đi ngang qua.

Gắn với xóm, không chỉ với nhà chủ

Đi chợ đều một sạp. Mua rau, trứng, cá ở vài người bán quen mỗi tuần. Chỉ sau vài lần, bạn sẽ được chào, được hỏi thăm, được mách hôm nào có gì ngon.

Ghé nhà hàng xóm theo chủ. Khi chủ đi sang vườn bên cạnh mượn đồ, hỏi chuyện mùa vụ, xin đi cùng. Đó là cách tự nhiên để quen người trong xóm, thay vì tự đi gõ cửa.

Góp một kỹ năng của mình. Chụp giúp ảnh vườn, dạy con chủ hay trẻ trong xóm vài chữ tiếng Anh, sửa một món đồ điện nhỏ an toàn, giúp chủ ghi chép sổ sách vườn. Những thứ nhỏ này mở cửa nhanh hơn nhiều lời chào.

Tham gia việc chung khi được mời. Một buổi hái cà phê đổi công giữa các nhà, một đám cưới, một bữa liên hoan cuối mùa. Được mời thì đi, theo nếp người địa phương, giữ ý trong ăn uống và chụp ảnh.

Tôn trọng nhịp của người ta. Người trong xóm làm nông, dậy sớm, ngủ sớm, bận theo mùa. Đừng ghé thăm buổi trưa hay tối muộn, đừng kéo người ta nói chuyện lâu giữa mùa bận.

Ở một mình mà không thấy cô lập

Ở farm một mình vài tuần là trải nghiệm nhiều người tìm, nhưng cũng là lúc dễ thấy cô lập nhất: tối xuống sớm, không có quán xá, sóng có lúc mất, nhà chủ đi ngủ từ chín giờ. Một vài thói quen giúp nhiều. Giữ liên lạc đều với người thân hay bạn bè theo một giờ cố định, ví dụ cuộc gọi buổi tối hai ba lần mỗi tuần, thay vì nhắn tin rời rạc cả ngày. Có một việc buổi tối của riêng mình: đọc, viết nhật ký, vẽ, học một thứ gì đó. Ăn tối cùng nhà chủ khi được mời, kể cả khi bạn tự nấu các bữa khác.

Cũng nên chấp nhận rằng cô đơn đôi khi là một phần của điều bạn đến để tìm: một quãng yên để nghĩ, không bị kéo bởi lịch họp và thông báo. Khác biệt là bạn chọn nó hay nó đến với bạn. Nếu thấy những buổi tối bắt đầu nặng nề, đổi một vài thứ: ăn tối với nhà chủ nhiều hơn, ra trung tâm xã một buổi chiều, mời một người bạn lên ở cùng vài ngày nếu chủ đồng ý. Và nếu cảm giác buồn kéo dài, ảnh hưởng tới giấc ngủ và sinh hoạt, hãy nói chuyện với người thân và cân nhắc tìm tới người có chuyên môn; đó không phải là thất bại của kỳ ở.

Một việc riêng chạy song song với việc vườn

Dự án vườn cho buổi sáng nội dung; một việc riêng cho buổi chiều và buổi tối. Người ở dài thường mang theo một việc họ đã muốn làm từ lâu mà ở phố không có thời gian: viết xong một bản thảo, đọc một bộ sách, học một ngoại ngữ, tập vẽ màu nước, học một nhạc cụ, sắp xếp lại ảnh của nhiều năm. Ở vườn, không có tiếng xe, không có hẹn cà phê, những việc này chạy được nhanh hơn bạn tưởng — với điều kiện bạn bắt đầu ngay tuần đầu, chứ không chờ "khi nào ổn định".

Vườn cũng có thể là chất liệu cho việc riêng. Vẽ lại một cây cà phê qua từng tuần, ghi âm tiếng mưa và côn trùng mỗi đêm, chụp một góc vườn ở cùng giờ mỗi ngày, ghi lại công thức các món chủ nhà nấu từ vườn, học tên tiếng Việt và tên khoa học của những cây quanh nhà. Cuối kỳ, bạn có một thứ cụ thể mang về, và kỳ ở có một sợi chỉ xuyên suốt. Đặt cho việc riêng một giờ cố định trong ngày, ví dụ từ hai tới bốn giờ chiều khi vườn nghỉ, để nó không bị nuốt mất bởi những buổi chiều mưa lười biếng.

Những dấu hiệu nên rút ngắn kỳ ở hoặc đổi cách

Ở dài ngày không phải là cuộc thi bền bỉ. Một số dấu hiệu cho thấy nên điều chỉnh:

• Bạn và gia đình chủ bắt đầu khó chịu với nhau mà nói chuyện vẫn không gỡ được — về giờ giấc, tiếng ồn, bữa ăn, việc vườn.
• Công việc của bạn liên tục trễ vì điện, mạng, thời tiết, và không có cách khắc phục.
• Sức khoẻ đi xuống: đau lưng kéo dài, mất ngủ nhiều đêm, ốm vặt liên tục.
• Bạn chỉ còn đếm ngày và không còn ra vườn, không còn hứng thú với bất cứ việc gì ở đây.
• Thời tiết cực đoan kéo dài: mưa lớn nhiều ngày, đường vào khó đi, mất điện liên tục.
• Gia đình chủ có việc lớn như người ốm, tang, mùa vụ gấp, và sự có mặt của bạn thành gánh nặng.

Rút ngắn kỳ ở theo cách đã thoả thuận từ đầu, cảm ơn chủ, để lại phòng và luống rau của bạn gọn gàng. Một kỳ ở ba tuần vui vẻ tốt hơn một kỳ ở năm tuần mà hai tuần cuối ai cũng mệt. Có khi đổi cách là đủ: chuyển sang ở theo đợt ngắn, xen kẽ với thời gian ở phố.

Rời vườn sau một kỳ ở dài: để lại gì, mang về gì

Một kỳ ở dài kết thúc tốt khi bạn rời đi mà nhà vườn mong bạn quay lại. Vài ngày trước khi về, bàn giao dự án vườn nhỏ của bạn cho chủ: luống rau nào sắp ăn được, cây con nào cần tưới thêm, đống ủ phân đã đảo tới đâu. Giặt và trả đồ đã mượn, dọn phòng, gom rác của mình, thanh toán dứt điểm các khoản. Nói lời cảm ơn cụ thể — về bữa cơm nào, buổi sáng nào, điều gì bạn học được — thay vì một câu chung chung. Nếu có ảnh đẹp của vườn, của gia đình chủ (đã được đồng ý chụp), gửi lại cho họ.

Thứ bạn mang về quý nhất thường không phải đặc sản mà là một vài thói quen: dậy sớm hơn, ăn nhiều rau hơn, biết một luống rau cần bao lâu để lớn, nhìn ly cà phê và biết nó đã qua những tay nào. Ghi lại những điều này trong vài trang cuối sổ, kèm những gì bạn sẽ làm khác nếu quay lại: ở mùa nào, mang gì, nhận dự án gì. Nhiều người ở dài ở Tà Đùng quay lại vào mùa khác của năm sau, và lần thứ hai bao giờ cũng dễ hơn — vì giờ đây họ không còn là khách lạ, mà là người quen của một mảnh vườn bên hồ.

Câu hỏi thường gặp

Ở farm một tháng có buồn chán không?

Có thể có những ngày chán, nhất là quanh tuần thứ hai. Người ở vui thường có một nhịp tuần, một dự án vườn nhỏ để theo dõi và vài mối quen trong xóm. Chuẩn bị trước những thứ này, một tháng thường trôi nhanh hơn bạn nghĩ.

Ở farm lâu ngày nên làm gì để không thấy phí thời gian?

Nhận một việc trọn vẹn từ đầu tới cuối như chăm một luống rau từ hạt, trồng và theo dõi vài cây con, ủ một đống phân. Kết hợp với một việc riêng như viết, vẽ, học và ghi chép mỗi ngày vài dòng để thấy sự thay đổi.

Đi ở farm một mình có nên không?

Nhiều người chọn và thấy đáng. Nên giữ liên lạc đều với người thân, có việc buổi tối của riêng mình, ăn chung với nhà chủ khi được mời, và báo nơi ở cho người thân. Nếu thấy cô lập kéo dài thì đổi cách hoặc rút ngắn kỳ ở.

Làm quen người trong xóm ở Tà Đùng thế nào cho tự nhiên?

Đi qua chủ nhà: theo họ sang vườn bên cạnh, đi chợ cùng, góp một kỹ năng nhỏ. Mua đều ở vài người bán quen. Tôn trọng giờ giấc của nhà nông, không ghé buổi trưa hay tối muộn, không kéo người ta nói chuyện lâu giữa mùa bận.

Khi nào nên về sớm hơn dự định?

Khi bạn và gia đình chủ khó chịu kéo dài mà không gỡ được, khi sức khoẻ hay công việc đi xuống rõ, hay khi nhà chủ có việc lớn khiến bạn thành gánh nặng. Về sớm theo cách đã thoả thuận, cảm ơn và để lại mọi thứ gọn gàng.

Ở farm dài ngày có giúp quyết định chuyển về nông thôn sống không?

Có ích, vì bạn thấy cả phần đẹp lẫn phần bất tiện như đường xá, y tế, mạng, mùa mưa. Nhưng ở farm vẫn khác tự làm vườn, tự lo nhà cửa. Nên ở vài mùa khác nhau và nói chuyện với người đã chuyển về trước khi quyết định lớn.