Gặp chó ở farmstay Tà Đùng, cách an toàn nhất là để chủ nhà giới thiệu bạn với nó, đứng yên cho chó tự đến ngửi, không nhìn chằm chằm, không chìa tay qua đầu nó; gặp chó lạ trên đường thôn thì đi chậm, không chạy, không quay lưng bỏ chạy. Nếu bị cắn hay cào chảy máu, rửa ngay dưới vòi nước với xà phòng khoảng 15 phút rồi đến cơ sở y tế để được tư vấn tiêm phòng dại.
Hầu như nhà vườn nào ở vùng đồi quanh hồ cũng nuôi chó. Vườn rộng, nhà cách nhau xa, đêm tối, có cà phê, tiêu phơi ngoài sân: con chó là người gác đêm không thể thiếu. Chúng quen chủ, quen người làm thuê, nhưng nghi ngờ người lạ là bản năng nghề.
Bài này viết cho khách ở lại vài ngày: hiểu vì sao chó vườn khác chó phố, làm quen sao cho đúng, đọc những dấu hiệu nó muốn được để yên, đi bộ qua các thôn gặp chó nhà khác, và các bước cụ thể nếu chẳng may bị cắn.
Vì sao chó ở farmstay không giống chó cưng?
Chó nuôi trong căn hộ được tiếp xúc với rất nhiều người lạ mỗi ngày: thang máy, công viên, khách tới nhà. Chó vườn thì ngược lại. Mỗi ngày nó gặp vài gương mặt quen, còn lại là tiếng xe máy ngoài đường đất, tiếng chân lạ ở bờ rào, con chồn trong đêm. Nó được nuôi để phát hiện cái lạ và báo, nên phản ứng đầu tiên với khách là sủa, đứng chắn, hoặc lùi ra quan sát.
Chó vườn ở vùng này thường là chó ta hoặc chó lai, thân gọn, chân cao, chạy nhanh. Nhiều con không quen bị vuốt ve, không quen dây xích, có con chưa bao giờ vào nhà. Chủ nhà thương chúng theo kiểu nông thôn: cho ăn đủ, cho chỗ nằm, gọi tên, nhưng không ôm ấp. Bạn cũng nên giữ đúng tinh thần ấy.
Ban ngày chó thường nằm ngủ ở hiên, gầm nhà, bóng cây. Ban đêm chúng thức, đi tuần quanh vườn, sủa khi nghe tiếng động. Nếu đêm đầu bạn nghe chó sủa nhiều, có thể là vì chính bạn: tiếng cửa phòng, ánh đèn pin, tiếng nói chuyện ngoài hiên. Sang đêm thứ hai, khi chó đã quen mùi, quen dáng, chúng thường im hơn.
Chó vườn cũng sống chung với gà, vịt, mèo của nhà và được dạy không đụng tới chúng. Đó là lý do chủ nhà rất ngại khi khách mang chó lạ tới, hoặc khi khách cho chó ăn thịt sống, xương sống: chó quen mùi máu có thể bắt đầu săn gà nhà, một thói xấu rất khó sửa. Một con chó vườn tốt là con chó biết việc, và khách nên giúp giữ nó biết việc.
Làm quen với chó nhà vườn trong ngày đầu: làm theo thứ tự nào?
Ngày đầu quyết định quan hệ của bạn với con chó cả kỳ ở. Cách làm quen ít rủi ro mà nhiều chủ vườn hay dặn khách:
- Khi xe vừa tới cổng, ngồi yên trong xe hoặc đứng cạnh xe cho chủ nhà ra gọi chó, giữ chó trước.
- Chủ nhà đứng cạnh bạn, nói chuyện bình thường. Con chó thấy chủ thoải mái với bạn thì bớt căng.
- Đứng nghiêng người, tay buông xuôi hoặc nắm hờ, mắt nhìn lướt chứ không nhìn thẳng vào mắt chó.
- Để chó tự lại gần ngửi giày, ống quần, tay. Đừng bước tới, đừng cúi gập người trùm lên nó.
- Nếu chó vẫy đuôi lỏng, thân mềm, có thể gãi nhẹ dưới cằm hoặc bên vai. Không xoa đầu từ trên xuống.
- Nếu chó lùi lại, gầm gừ, hay đứng cứng người, thôi ngay. Thử lại vào hôm sau khi nó đã quen mùi.
- Hỏi chủ nhà tên chó, chó có được vào nhà khách không, giờ cho ăn, chỗ chó nằm để tránh đi ngang.
Đừng dùng đồ ăn để mua lòng chó trong ngày đầu nếu chủ nhà chưa đồng ý. Đồ ăn làm chó quấn khách, chen vào bàn ăn, tranh nhau, và vài thứ người ăn được thì chó ăn bị hại.
Đọc dấu hiệu: chó đang thoải mái hay muốn được để yên?
Chó báo trước rất nhiều trước khi cắn. Người lớn và trẻ em đều nên biết những dấu hiệu chính dưới đây.
| Bộ phận | Thoải mái | Căng thẳng, muốn được để yên |
|---|---|---|
| Thân | Mềm, uốn theo bước đi, lắc mông | Đứng cứng, dồn trọng lượng ra trước hoặc co về sau |
| Đuôi | Vẫy rộng, ngang lưng hoặc thấp | Dựng cao cứng, vẫy ngắn gấp, hoặc kẹp giữa hai chân |
| Tai | Thả tự nhiên | Dựng hướng về phía bạn, hoặc ép sát ra sau |
| Mắt | Nheo, chớp, nhìn đi chỗ khác | Nhìn chằm chằm, lộ lòng trắng mắt |
| Miệng | Há nhẹ, lưỡi thè | Mím chặt, liếm mép liên tục, nhe răng, gầm gừ |
| Hành vi | Lại gần ngửi, nằm lăn | Ngáp liên tục, quay đầu đi, đứng chắn cửa, lông lưng dựng |
Ba thời điểm chó dễ cắn nhất dù hiền: khi đang ăn hoặc gặm xương, khi đang ngủ bị đánh thức, và chó mẹ đang có con nhỏ. Tránh xa cả ba.
Ngáp, liếm mép, quay mặt đi là những tín hiệu nhỏ, dễ bị bỏ qua. Người lớn thường chỉ để ý khi chó đã gầm gừ hay nhe răng, tức là lúc nó đã cảnh báo vài lần mà không ai nghe. Khi thấy những tín hiệu nhỏ, lùi ra một bước và để chó đi là đủ; chó không cần bạn xin lỗi, nó chỉ cần khoảng trống.
Đi bộ qua thôn, gặp chó lạ thì làm gì?
Khách ở farmstay hay đi bộ buổi sớm hoặc chiều muộn theo đường đất ra phía hồ, qua những vườn nhà khác. Mỗi cổng có thể có một hai con chó chạy ra sủa. Phần lớn chỉ sủa để báo chủ, đứng trong ranh nhà mình. Đi đều, chậm, giữ khoảng cách với cổng, không nhìn thẳng, không giơ gậy lên doạ. Khi đã qua khỏi ranh vườn, chó thường quay về.
Nếu chó tiến sát lại, dừng bước, đứng nghiêng, tay khép sát thân, nói giọng trầm bình thản như "thôi, về đi". Không chạy. Chạy kích bản năng đuổi theo và chó chạy nhanh hơn người. Nếu mang ba lô, túi, áo khoác, có thể giữ nó trước người làm vật chắn. Khi chó bớt hăng, lùi từng bước theo hướng cũ, mắt vẫn để ý chó.
Một số thói quen giúp bớt rủi ro: đi theo nhóm, đi đường chính chứ không đi tắt qua vườn người khác, hỏi chủ farm những nhà nào có chó dữ trên tuyến bạn định đi, tránh đi lúc trời tối khi chó đang canh. Đi xe đạp qua thôn càng cần đạp chậm khi qua cổng; chó đuổi theo bánh xe là chuyện hay gặp.
Đừng mang đồ ăn trên tay khi đi qua những nhà có chó, đừng ném đá hay vật cứng vào chó. Ném đá có thể làm chó lui lần này nhưng lần sau gặp bạn nó sẽ hung hơn, và chủ nhà ấy sẽ không vui.
Bị chó cắn hoặc cào: làm gì ngay?
Bệnh dại là bệnh nguy hiểm, khi đã phát bệnh thì gần như không chữa được, nhưng phòng được nếu xử lý vết thương và tiêm vắc xin kịp thời theo chỉ định. Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới đều khuyến cáo xử lý ngay như sau:
- Rửa vết thương ngay dưới vòi nước chảy với xà phòng liên tục khoảng 15 phút, kể cả vết xước nhỏ. Đây là bước quan trọng nhất và làm được ngay tại farm.
- Sát khuẩn bằng cồn hoặc dung dịch sát khuẩn có sẵn trong túi thuốc. Không đắp lá, đắp thuốc dân gian, không khâu kín vết thương tại nhà.
- Băng nhẹ bằng gạc sạch nếu còn chảy máu.
- Đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để nhân viên y tế đánh giá vết thương và chỉ định tiêm vắc xin, huyết thanh nếu cần. Hỏi chủ farm nơi gần nhất có tiêm phòng dại; ở vùng xa có khi phải ra trung tâm y tế khu vực hoặc thị trấn lớn hơn.
- Ghi lại con chó nào cắn, của nhà nào, đã tiêm phòng dại chưa. Nhờ chủ nhà theo dõi con chó trong mười ngày sau đó và báo nếu nó ốm, đổi tính, hoặc chết.
- Làm theo đủ lịch tiêm bác sĩ chỉ định, kể cả khi đã về thành phố.
Đừng chờ xem chó có "dại" không rồi mới đi tiêm. Quyết định tiêm thuộc về nhân viên y tế, và thời gian càng sớm càng tốt.
Mèo cào, mèo cắn cũng xử lý y như vậy. Khỉ, chồn, dơi hay bất kỳ con thú hoang nào cắn càng phải đi khám ngay. Nếu bạn ở vùng xa và trời đã tối, rửa vết thương thật kỹ là việc làm được ngay, còn việc đi tới cơ sở y tế thì sắp xếp sớm nhất có thể, đừng để qua nhiều ngày.
Đi lại ban đêm trong vườn có chó canh
Đêm là lúc chó vườn làm việc. Một bóng người đi lại ngoài hiên lúc khuya, ánh đèn pin quét qua bụi cây, tiếng cửa kẽo kẹt đều có thể làm chó sủa dồn hoặc chạy lại xem. Với chó đã quen bạn qua ban ngày, chuyện này thường không sao; với chó chưa quen hoặc chó của nhà bên lạc sang, có thể thành tình huống khó.
Trước khi trời tối, hỏi chủ nhà buổi tối chó có được thả không, thả ở khu nào, và đường từ phòng bạn ra nhà vệ sinh chung hay bếp có đi ngang khu chó nằm không. Nếu cần ra ngoài lúc khuya, đi đèn pin chiếu xuống chân chứ đừng rọi vào bụi cây, gọi tên chó bằng giọng bình thường để nó nhận ra tiếng bạn, đi đều và chậm.
Đừng đi bộ ra phía hồ hay sang vườn khác một mình lúc tối. Ngoài chó, đường đất ban đêm có ổ gà, có rắn ra kiếm ăn, có mép dốc. Nếu muốn ngắm sao hay nghe tiếng đêm, ngồi ở hiên hoặc khoảng sân chủ nhà chỉ là đủ. Chó sẽ đến nằm gần bạn một lúc rồi tự đi tuần tiếp, và đó thường là lúc bạn với nó thân nhau nhất.
Nếu bạn sợ chó thì có nên ở farmstay không?
Có, nếu nói trước với chủ nhà. Nhiều farm có thể buộc chó hoặc nhốt chó ở khu riêng trong những giờ khách đi lại, hoặc xếp bạn vào căn xa chỗ chó nằm. Hỏi điều này ngay khi đặt chỗ, đừng đợi tới nơi.
Một số farm nuôi chó thả hoàn toàn và không thể đổi nếp vì chó là lớp bảo vệ duy nhất của vườn. Nếu nỗi sợ của bạn lớn, những nơi ấy không hợp, và chọn nơi khác là quyết định đúng chứ không phải yếu đuối.
Khi đặt chỗ, nói rõ mức sợ của mình bằng một câu cụ thể, chẳng hạn "mình sợ chó tới mức không dám đi ngang" nghe khác hẳn "hơi sợ chó". Chủ nhà cần biết đúng mức để xếp phòng, chọn giờ thả chó và dặn người làm trong vườn.
Với người sợ vừa phải, ở cạnh chó nhà vườn vài ngày thường giúp bớt sợ: bạn thấy chúng có nhịp, có tính, có lúc lười nằm phơi nắng. Đừng ép mình phải chạm vào chó; chỉ cần đứng yên khi nó đi ngang là đủ cho ngày đầu. Với trẻ sợ chó, càng không nên ép; cho bé xem từ xa qua cửa sổ, nghe chủ nhà kể về con chó, để bé tự chọn lúc lại gần.
Câu hỏi thường gặp
Chó nhà vườn có được tiêm phòng dại không?
Tuỳ nhà. Nhiều nơi tiêm theo đợt do thú y địa phương tổ chức, có nơi không đều. Bạn có quyền hỏi chủ farm chó đã tiêm chưa. Dù chó đã tiêm, bị cắn vẫn phải rửa vết thương và đến cơ sở y tế để được tư vấn.
Bị chó cắn xước nhẹ không chảy máu có cần đi tiêm không?
Vết xước, vết liếm trên da trầy cũng có nguy cơ. Rửa kỹ bằng xà phòng dưới vòi nước khoảng 15 phút, sát khuẩn, rồi đến cơ sở y tế để nhân viên y tế đánh giá và quyết định. Đừng tự kết luận là không sao.
Chó sủa cả đêm ở farmstay có bình thường không?
Chó vườn canh đêm và sủa khi nghe tiếng động lạ, thú nhỏ, hay chó nhà bên sủa. Đêm đầu chúng sủa nhiều hơn vì có khách lạ. Nếu khó ngủ, mang nút tai và hạn chế bật đèn, mở cửa ra hiên lúc khuya.
Có nên cho chó nhà vườn ăn xương gà, đồ ăn thừa không?
Không nên tự cho. Xương gà nấu chín dễ vỡ thành mảnh sắc, đồ mặn, hành tỏi, sô cô la có thể gây hại cho chó. Cho ăn còn làm chó quấn bàn ăn của khách. Gom đồ thừa lại và hỏi chủ nhà.
Gặp chó lạ đuổi khi đi xe máy trên đường thôn thì làm gì?
Giảm ga, đi đều, không đá chân ra phía chó vì dễ ngã. Phần lớn chó chỉ đuổi qua khỏi ranh nhà nó. Không dừng lại giữa đường để đuổi chó. Nếu bị cắn, xử lý vết thương và đến cơ sở y tế như khi bị cắn lúc đi bộ.
Trẻ con có nên chơi với chó nhà vườn không?
Chỉ khi chủ nhà xác nhận con chó hiền với trẻ và có người lớn đứng cạnh. Dạy trẻ không ôm cổ chó, không chạm khi chó đang ăn hay ngủ, không chạy hét quanh chó. Trẻ nhỏ không ở một mình với chó, kể cả chó hiền.