Đi bộ chậm trong vườn farmstay là đi không có đích, không đếm bước, theo lối mòn giữa các hàng cây, dừng lại bất cứ khi nào thấy thứ đáng nhìn. Ở vùng hồ Tà Đùng, giờ hợp nhất là sáng sớm khi sương vừa tan và chiều muộn khi nắng đã dịu; lối đi là những đường mòn đất đỏ giữa hàng cà phê, bờ luống rau, đường lô trong vườn. Cần giày bám đất, áo dài tay, và một nguyên tắc: chỉ đi trong vườn mình ở hoặc nơi chủ nhà đã chỉ.
Kiểu đi này khác hẳn đi bộ tập thể dục ở công viên hay leo đồi ngắm cảnh. Mục đích không phải là đi xa hay đi nhanh, mà là để mắt, tai và chân chậm lại cùng nhau. Một vòng vườn mười lăm phút có thể kéo thành một tiếng nếu bạn dừng lại xem một chùm hoa cà phê, một tổ chim, một con bướm đậu trên bông bí.
Bài này nói về chỗ khác nhau giữa đi chậm và đi tập, các loại lối trong vườn, giờ đi theo mùa, những thứ đáng nhìn ở từng tầng vườn, cách đi lặng, ranh giới với vườn hàng xóm và an toàn khi đi trên đất đỏ.
Đi bộ chậm trong vườn khác đi bộ tập thể dục thế nào?
Đi bộ tập thể dục có mục tiêu: bao nhiêu bước, bao nhiêu phút, nhịp tim ở mức nào. Người đi nhìn đồng hồ, nhìn đường phía trước, ít khi nhìn sang hai bên. Cách đi đó tốt cho sức khoẻ, nhưng nó vẫn là một việc phải hoàn thành.
Đi bộ chậm trong vườn thì ngược lại: không có mục tiêu ngoài việc ở đó. Bạn có thể đi mười bước rồi đứng nhìn một luống cải, đi thêm vài chục bước rồi ngồi xuống bậc đất nghe chim. Có hôm đi một vòng hết vườn, có hôm chỉ đi tới gốc bơ đầu dốc rồi quay lại. Không có kiểu nào sai.
Điều đặc biệt của vườn so với công viên là nó đang sống và đang được làm. Mỗi ngày có thứ khác: hôm qua hoa chưa nở, hôm nay đã trắng cả hàng; sáng nay chủ nhà vừa làm cỏ một lô; chiều có đàn gà đi kiếm ăn dưới tán. Đi chậm vài ngày liền, bạn sẽ thấy rõ những thay đổi nhỏ đó, và hiểu khu vườn mình đang ở hơn bất cứ lời giới thiệu nào.
Nếu bạn vẫn muốn đi tập, cứ đi, nhưng tách làm hai: một buổi đi tập nhanh trên đường lô rộng, một buổi đi chậm giữa các hàng cây. Trộn lẫn hai kiểu thì thường chẳng được kiểu nào.
Các loại lối đi trong vườn farmstay và cách đi cho chắc chân
Đường lô. Lối rộng chia vườn thành từng lô, đủ cho xe máy hay xe kéo nhỏ đi vào chở phân, chở cà phê. Đây là lối dễ đi nhất, hợp để đi buổi tối có đèn hoặc đi cùng người lớn tuổi. Nhớ nhường đường khi có xe làm vườn đi qua.
Lối giữa hàng cây. Lối hẹp giữa hai hàng cà phê, hàng tiêu. Đi phải hơi cúi để tránh cành, lá có thể ướt sương. Lối này cho bạn đứng sát cây nhất để nhìn hoa, trái. Đi một người một hàng, không chen.
Bờ luống rau. Bờ đất giữa các luống, hẹp và dễ sụt. Chỉ đi trên phần bờ đã nện chặt, không giẫm vào mặt luống, nhất là luống mới gieo. Hỏi chủ nhà lối nào đi được.
Dốc và bậc đất. Vườn đồi thường có những đoạn dốc, chủ nhà xẻ bậc đất hoặc kê đá cho dễ đi. Đi lên dốc chậm, đi xuống dốc nghiêng người về sau một chút, bước ngắn, đặt cả bàn chân. Sau mưa, bậc đất đỏ rất trơn.
Lối ra mép nước. Một số farmstay có lối xuống ao, suối nhỏ hoặc gần mặt hồ. Bờ đất quanh hồ có chỗ sạt, nhất là mùa mưa. Chỉ đi những lối chủ nhà chỉ, không đứng sát mép đất xốp, và không đi một mình xuống mép nước.
Đi giờ nào trong ngày và theo mùa?
Giờ đi ảnh hưởng nhiều tới cảm giác và độ an toàn. Có thể tham khảo khung sau, nhớ rằng mùa ở vùng cao nguyên phía nam chỉ chia tương đối:
| Thời điểm | Vườn lúc đó thế nào | Lưu ý khi đi |
|---|---|---|
| Sáng sớm, sương còn dày | Lá đẫm sương, mạng nhện lấp lánh, chim hót nhiều, không khí lạnh | Giày chống thấm, áo dài tay; quần dễ ướt khi đi lối giữa hàng cây |
| Sáng khi sương vừa tan | Nắng xiên qua tán, bướm và ong bắt đầu bay, người làm vườn ra rẫy | Giờ đẹp nhất để đi chậm; tránh đứng gần chỗ đang phun tưới hay làm việc |
| Trưa | Nắng gắt, vườn im, gà nằm dưới bóng cây | Không nên đi; nếu đi thì ngắn, đội nón, mang nước |
| Chiều muộn | Nắng dịu, gió lên, côn trùng bắt đầu kêu, gà về chuồng | Giờ đi thứ hai; về trước khi tối hẳn vì lối vườn tối rất nhanh |
| Sau mưa mùa mưa | Vườn xanh đậm, đất đỏ nhão, ếch nhái, ốc sên ra nhiều | Đi đường lô thay vì bậc đất; ủng cao su là lựa chọn tốt |
Buổi tối có thể đi một đoạn ngắn trên đường lô với đèn pin để nghe tiếng đêm, nhưng đi cùng người khác, soi kỹ đường chân, vì đây là lúc rắn và côn trùng hoạt động.
Mùa khô nắng hanh, gió mạnh trên đồi; mùa mưa thường mưa chiều. Theo đó, mùa khô đi sáng và chiều muộn đều được, mùa mưa nên dồn vào buổi sáng.
Những thứ đáng nhìn khi đi chậm qua các tầng vườn
Vườn ở Tà Đùng thường trồng xen nhiều tầng: cây cao như sầu riêng, bơ, mắc ca hay cây che bóng ở trên; cà phê, tiêu ở tầng giữa; chuối, rau, cây gia vị ở tầng thấp. Đi chậm, bạn có thể nhìn lần lượt từng tầng như đọc một cuốn sách mở. Chi tiết về từng loại cây có ở danh mục cây trồng quanh nhà của trang; ở đây chỉ gợi những thứ để mắt dừng lại.
Ở tầng thấp, nhìn mặt đất: lớp lá mục dưới gốc cà phê, giun đất trồi lên sau mưa, đường kiến đi thành hàng, mầm cây con tự mọc. Ở tầng giữa, nhìn hoa và trái: hoa cà phê trắng, thơm, thường nở đồng loạt vài ngày sau một đợt tưới hay mưa trái mùa, phần nhiều vào khoảng đầu năm giữa mùa khô; chùm tiêu từ xanh chuyển dần sang vàng đỏ; trái cà phê chín đỏ cuối năm.
Ở tầng trên, nhìn chim và ánh sáng: chim chuyền cành sáng sớm, nắng lọt qua tán lá thành từng vệt trên mặt đất. Ngước nhìn lâu cũng nhắc bạn thả lỏng cổ vai, thứ vẫn cứng ngắc khi cúi màn hình cả năm.
Một trò nhỏ giúp nhìn kỹ hơn: mỗi lần đi chọn một màu, ví dụ màu đỏ, và tìm xem trong vườn có bao nhiêu thứ màu đó, từ trái cà phê, ớt, mào gà tới đất đỏ dưới chân. Trò này trẻ em cũng thích, và người lớn thường bất ngờ vì những thứ trước đó đi qua mà không thấy.
Đi lặng một vòng: cách đi để đầu óc chậm lại
Đi lặng là đi một vòng vườn mà không nói chuyện, không nghe nhạc, không cầm điện thoại. Lúc đầu nghe đơn giản, nhưng với người quen lúc nào cũng có tiếng nói hoặc màn hình bên cạnh, mười phút im lặng có khi thấy dài. Chính vì thế nó đáng thử.
Cách làm: chọn một vòng ngắn, quen, an toàn, như đường lô quanh nhà. Đi chậm hơn bình thường, chú ý cảm giác bàn chân chạm đất: đất mềm, sỏi, lá khô. Sau vài phút, chuyển sự chú ý sang tai: đếm xem nghe được bao nhiêu tiếng khác nhau, tiếng chim, gió, gà, tiếng xe xa xa, tiếng nước. Rồi chuyển sang mũi: mùi đất ẩm, mùi lá, mùi hoa, mùi khói bếp.
Khi ý nghĩ trôi về công việc hay chuyện nhà, không sao cả, chỉ cần nhận ra rồi đưa sự chú ý trở lại bàn chân hoặc tiếng động. Đây không phải nghi thức gì, chỉ là một cách tập trung chú ý đơn giản mà ai cũng làm được.
Nếu đi cùng người thân, có thể thỏa thuận đi lặng một vòng rồi mới nói chuyện. Sau mười phút cùng im lặng, người ta thường có chuyện để kể hơn: một tiếng chim lạ, một mùi hoa, một thứ người kia không để ý.
Ranh giới và an toàn: vườn người khác, đất đỏ, ong và rắn
Vườn quanh farmstay thường liền với vườn nhà hàng xóm, ranh giới đôi khi chỉ là một hàng cây hay một bờ đất. Nguyên tắc là chỉ đi trong vườn mình ở hoặc những lối chủ nhà đã chỉ. Không tự đi vào vườn người khác, không hái trái dù rụng dưới đất, không mở cổng rào rồi bỏ đó. Ở vùng trồng cây lâu năm, một trái sầu riêng hay một cành tiêu là tài sản của người ta.
Đất đỏ bazan rất trơn khi ướt. Sau mưa hay sáng sương dày, tránh bậc đất và đoạn dốc, đi đường lô bằng. Giày đế bám, cổ cao, hoặc ủng cao su là lựa chọn tốt; dép tông và giày đế trơn là nguyên nhân của nhiều cú ngã.
Trong vườn có ong mật, ong vò vẽ, có khi làm tổ trên cành thấp hay trong bụi rậm. Thấy tổ ong thì đi vòng xa, không chọc, không đứng nhìn gần. Kiến lửa, sâu róm cũng là thứ cần tránh; mặc áo dài tay và nhìn kỹ trước khi vịn vào thân cây.
Rắn có thể gặp ở vùng đồi, nhất là trong bụi cỏ rậm, đống củi, đống đá, lúc chập tối và mùa mưa. Đi ở lối quang, nhìn đường chân, dùng đèn khi trời tối, không thò tay vào hốc. Thấy rắn thì đứng yên rồi lùi chậm, để nó đi. Báo chủ nhà về bất cứ thứ gì bất thường bạn thấy trong vườn.
Đi cùng ông bà, trẻ nhỏ: chọn vòng đi và nhịp đi
Đi bộ chậm trong vườn là một trong số ít hoạt động mà ba thế hệ cùng làm được. Ông bà đi chậm sẵn, trẻ nhỏ thích dừng lại nhặt lá, xem kiến, còn bố mẹ thì có dịp đi chậm mà không thấy sốt ruột. Chỉ cần chọn vòng đi và nhịp đi cho người yếu nhất trong nhóm.
Với người lớn tuổi, chọn đường lô bằng phẳng, ngắn, có chỗ nghỉ giữa chừng như một gốc cây có ghế, một bậc thềm nhà kho. Tránh bậc đất, dốc và lối giữa hàng cây có rễ nổi. Một cây gậy chống, đôi giày đế bám và người đi kèm bên cạnh giúp ông bà yên tâm. Đi vào lúc trời sáng rõ, đất khô, không đi lúc sương còn dày hay chập tối.
Với trẻ nhỏ, cho trẻ một việc trong lúc đi: tìm ba loại lá khác nhau, đếm xem có bao nhiêu con gà, tìm thứ gì đó màu vàng. Trẻ có việc thì đi xa hơn mà không mè nheo. Người lớn đi phía trước khi qua chỗ có nước, ao, mép dốc, và nhắc trẻ không bỏ thứ gì nhặt được vào miệng.
Nhịp đi của cả nhóm là nhịp của người chậm nhất. Nếu ai muốn đi xa hơn, tách ra đi riêng một vòng rồi quay lại, thay vì kéo cả nhóm theo. Một vòng ngắn mà ai cũng vui thì tốt hơn một vòng dài mà có người mệt hay sợ.
Câu hỏi thường gặp
Ở farmstay có được tự đi dạo trong vườn không?
Thường là được, nhưng ngày đầu nên hỏi chủ nhà lối nào đi được, lô nào vừa phun thuốc hay đang làm, chỗ nào giáp vườn hàng xóm. Sau đó, bạn có thể tự đi trong phạm vi đã được chỉ, nhớ đóng cổng và không hái gì khi chưa hỏi.
Đi bộ trong vườn cà phê nên mang giày gì?
Giày có đế bám, tốt nhất là cổ cao và chống thấm, vì sáng sớm lá ướt sương và đất đỏ trơn khi ẩm. Mùa mưa ủng cao su rất tiện. Tránh dép tông, giày đế trơn và giày vải mỏng.
Đi dạo trong vườn giờ nào đẹp nhất?
Sáng khi sương vừa tan và chiều muộn khi nắng đã dịu là hai khung đẹp và dễ chịu nhất. Trưa nắng gắt nên nghỉ trong nhà. Đi lúc tối thì ngắn, trên đường lô, có đèn và có người đi cùng.
Gặp tổ ong trong vườn thì làm gì?
Đi vòng xa, không chọc, không ném, không đứng nhìn gần hay chụp ảnh sát. Báo chủ nhà biết vị trí để họ xử lý hoặc nhắc người khác tránh. Người có tiền sử dị ứng ong đốt cần mang thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
Đi bộ chậm có tác dụng gì khi đi nghỉ?
Đi chậm giúp vận động nhẹ, ra ngoài trời, nhìn xa và chuyển sự chú ý khỏi công việc, điện thoại. Nhiều người thấy đầu óc nhẹ hơn sau vài vòng. Đó là lợi ích của nghỉ ngơi và vận động, không phải cách chữa bệnh.
Có nên đi dạo ra mép hồ Tà Đùng một mình không?
Không nên. Bờ đất quanh hồ có chỗ sạt, nhất là mùa mưa, và mặt nước sâu. Chỉ đi những lối chủ nhà chỉ, có người đi cùng, không đứng sát mép đất xốp và không xuống nước khi không có người biết.