Giặt giũ khi ở farmstay dài ngày ở Tà Đùng dễ hơn nếu bạn làm ba việc: tách riêng quần áo làm vườn với đồ mặc thường, giặt sớm trong ngày để phơi kịp nắng, và cất đồ trước khi sương đêm hay giông chiều tới. Đất đỏ bazan bám dai, nước giếng có lúc đục sau mưa lớn, và mùa mưa đồ phơi hai ba ngày chưa khô — biết trước thì không thành chuyện.
Ở hai ba đêm, bạn mang đủ đồ rồi gói đồ bẩn về nhà giặt. Ở một hai tuần trở lên, giặt giũ thành việc hằng tuần, đụng tới máy giặt của nhà chủ, nước giếng, dây phơi chung và thời tiết cao nguyên. Bài này đi qua từng chuyện, theo kinh nghiệm sinh hoạt ở nhà vườn vùng đồi quanh hồ Tà Đùng (xã Tà Đùng, Lâm Đồng). Những gì về thoả thuận chung với chủ — giặt máy ngày nào, điện nước tính ra sao — xem thêm bài thoả thuận trong cùng mục.
Mang và chia quần áo thế nào cho kỳ ở hai tuần trở lên?
Cách chia quần áo quyết định bạn phải giặt bao nhiêu và giặt khó hay dễ. Một bộ khung gọn:
- Hai bộ đồ làm vườn dài tay, vải cũ, màu tối hoặc màu đất. Chấp nhận chúng không bao giờ sạch như mới; mục đích là che nắng, che gai và côn trùng.
- Ba bốn bộ mặc thường nhanh khô (vải pha, vải mỏng), hạn chế đồ cotton dày như quần jean vì mùa mưa phơi rất lâu.
- Một áo khoác ấm cho sáng sớm và đêm trên đồi, chọn loại ít phải giặt.
- Đồ lót, tất đủ cho năm sáu ngày, vì đây là thứ cần giặt thường nhất và có thể giặt tay rồi phơi trong phòng.
- Đồ ngủ riêng, không mặc đồ làm vườn lên giường — cả để giữ ga sạch cho chủ nhà lẫn để bạn ngủ ngon.
- Túi giặt lưới và vài kẹp phơi của riêng bạn, tránh dùng nhầm của nhà chủ hay làm rơi đồ khi gió lớn.
Đồ trắng và đồ sáng màu nên để ở nhà. Một lần dính đất đỏ bazan ướt, vết ố màu gạch cua thường không bao giờ mất hẳn. Nếu thích màu sáng, chọn loại chỉ mặc trong nhà hay khi ra chợ, đừng mặc ra vườn.
Đất đỏ bazan: vì sao khó giặt và giặt sao cho đỡ
Đất vùng Tà Đùng phần lớn là đất đỏ bazan đặc trưng của cao nguyên: hạt mịn, nhiều sét và oxit sắt nên màu đỏ nâu, khi ướt thì dẻo bám, khi khô thì thành bụi mịn len vào sợi vải. Cái làm vết đất đỏ khó giặt chính là các hạt rất nhỏ chui sâu vào thớ vải, cộng màu của oxit sắt. Vì vậy cách xử lý khác vết bẩn thông thường: cần lấy bớt đất trước khi đất khô hẳn hoặc trước khi cho vào máy, vì vò cả cục đất ướt trong nước chỉ làm nó loang ra khắp áo.
Một trình tự đơn giản mà nhiều nhà vườn vẫn làm: để đồ dính bùn khô hẳn rồi giũ, đập cho đất rơi bớt ở ngoài sân; xả nước lạnh từ mặt trái vải để đẩy hạt đất ra ngoài thay vì chà mặt phải; ngâm với nước và xà phòng giặt thường một lúc rồi vò; sau đó mới giặt máy hoặc giặt tay như bình thường. Tránh nước nóng ngay từ đầu, vì có thể làm vết bám chặt hơn. Đừng tự pha các chất tẩy mạnh hay trộn nhiều loại chất tẩy với nhau. Chấp nhận đồ làm vườn sẽ ngả màu đất dần qua mỗi lần giặt — đó là lý do nên có bộ đồ riêng cho vườn.
Mùa khô và mùa mưa: giặt và phơi khác nhau thế nào?
Ở Tà Đùng mùa khô thường từ khoảng tháng mười một, mười hai tới tháng tư, mùa mưa thường từ khoảng tháng năm tới tháng mười. Giặt phơi theo mùa:
| Chuyện | Mùa khô | Mùa mưa |
|---|---|---|
| Giờ giặt | Buổi sáng, sau khi sương tan | Ngay buổi sáng sớm, những ngày trời hửng |
| Phơi ở đâu | Dây ngoài nắng, sân, hàng rào | Hiên có mái, chỗ thoáng gió; tránh phơi xa nhà |
| Bao lâu khô | Đồ mỏng thường khô trong ngày | Có thể hai ba ngày, đồ dày lâu hơn |
| Rủi ro chính | Bụi đất bay vào đồ phơi, cuối mùa thiếu nước | Giông bất chợt, ẩm mốc, mùi hôi đồ lâu khô |
| Cất đồ | Trước khi tối, sương đêm làm ẩm lại | Ngay khi trời kéo mây đen, kể cả giữa trưa |
| Nước giặt | Có nhà phải tiết kiệm, giặt gom | Nước nhiều nhưng có lúc đục sau mưa lớn |
Sương đêm trên đồi quanh hồ là thứ khách mới hay quên. Đồ phơi khô lúc năm giờ chiều để qua đêm ngoài dây thì sáng ra ẩm lại như chưa phơi. Cất đồ trước khi trời tối là thói quen của mọi nhà vườn, bạn nên theo.
Máy giặt dùng chung, nước giếng và những phép lịch sự nhỏ
Hỏi ngày và giờ dùng máy. Nhà vườn có máy giặt thường giặt vào buổi sáng. Hỏi chủ bạn giặt ngày nào, giờ nào thì không trùng nhà. Gom đồ giặt một hai lần mỗi tuần thay vì giặt mỗi ngày vài món.
Giũ đất trước khi cho vào máy. Đồ dính đất đỏ đổ thẳng vào máy làm đọng bùn ở lồng giặt và lỗ thoát, ảnh hưởng máy của nhà. Giũ, xả sơ bên ngoài, giặt riêng đồ vườn với đồ thường.
Để ý nước giếng. Sau mưa lớn, nước giếng ở vài nơi có thể đục hoặc vàng một thời gian. Hỏi chủ có nên chờ không, đặc biệt khi giặt đồ sáng màu. Cuối mùa khô, nếu nhà phải tiết kiệm nước tưới thì giặt gom, giặt tay đồ nhỏ, và không để vòi chảy.
Dùng bột giặt của mình. Mua bột hoặc nước giặt riêng ở tạp hoá trong xã, hoặc góp lại cho nhà nếu dùng chung. Đừng dùng những loại chất tẩy mạnh mà không hỏi, vì nước xả ra vườn có thể tưới thẳng vào gốc cây.
Trả lại chỗ phơi. Phơi xong, gom kẹp, gỡ đồ ngay khi khô để chủ còn chỗ phơi. Dây phơi trong mùa mưa là thứ cả nhà tranh nhau.
Chống ẩm mốc cho quần áo, giày và đồ dùng mùa mưa
Mùa mưa ở cao nguyên, độ ẩm có thể cao nhiều ngày liền, nhà gỗ và nhà mái tôn trên đồi lại thoáng nên hơi ẩm vào tận tủ. Đồ để trong vali kín vài ngày dễ có mùi, giày ướt không phơi kịp có thể mốc, túi da, dây đồng hồ, bao kính cũng vậy. Một vài thói quen giúp đỡ nhiều: không gấp đồ còn hơi ẩm cất vào vali; để vali mở ở nơi thoáng và kê cao khỏi sàn; cho đồ đã khô vào túi kín có gói hút ẩm; nhét giấy báo vào giày ướt và thay giấy mỗi tối.
Giày là thứ khổ nhất. Nếu ở mùa mưa, mang một đôi ủng cao su để lội vườn và một đôi giày nhẹ để đi trong nhà và ra chợ. Ủng chỉ cần rửa đất, úp ngược cho ráo; giày vải thì đừng mang ra vườn mùa mưa. Thiết bị điện tử nên cất trong hộp hoặc túi kín có gói hút ẩm vào ban đêm, đặc biệt máy ảnh và ống kính. Nếu thấy đồ bắt đầu có mùi ẩm, phơi lại ngay khi có nắng, kể cả chỉ nắng một hai tiếng giữa ngày — đó là lúc quý nhất của mùa mưa để làm khô mọi thứ.
Nhịp giặt giũ một tuần cho người ở farm lâu ngày
Đây là một nhịp gợi ý, chỉnh theo thoả thuận với chủ và thời tiết tuần đó:
- Mỗi tối: giũ đất khỏi đồ làm vườn, treo lên chỗ thoáng; giặt tay đồ lót, tất và phơi trong phòng hoặc hiên có mái.
- Giữa tuần, sáng một ngày trời hửng: giặt đợt đồ mặc thường; phơi ngay sau khi sương tan, cất trước tối.
- Cuối tuần: giặt đồ làm vườn, khăn tắm; nếu được, giặt luôn vỏ gối và ga của mình theo thoả thuận với chủ.
- Khi có nắng bất chợt mùa mưa: mang ngay đồ còn ẩm, giày, túi ra phơi lại, dù chỉ một hai tiếng.
- Trước khi về: giặt hết đồ, để trống dây phơi, trả lại kẹp và chậu đã mượn.
Nhịp này giữ cho bạn không bao giờ bị dồn một đống đồ ướt chờ nắng, và không chiếm máy giặt của nhà quá thường xuyên. Mùa khô thì nhẹ nhàng hơn nhiều: đồ mỏng giặt sáng, chiều đã khô, chỉ cần nhớ cất trước khi sương xuống.
Nếu bạn góp việc vườn nhiều buổi trong tuần, hãy tính thêm một bộ đồ vườn thứ ba cho mùa mưa: một bộ đang mặc, một bộ đang phơi, một bộ dự phòng khi trời không chịu nắng. Thiếu bộ thứ ba, bạn sẽ có lúc phải mặc lại đồ còn ẩm ra vườn, vừa khó chịu vừa dễ bị nấm da ở bẹn, nách, kẽ chân.
Đồ của nhà chủ: ga gối, khăn và chuyện ai giặt
Khách ngắn ngày thường không phải nghĩ tới ga gối, khăn tắm, vì nhà chủ thay sau khi khách đi. Khi ở dài, câu hỏi "ai giặt và bao lâu một lần" cần được trả lời từ đầu. Có nhà thay ga mỗi tuần và giặt cho khách; có nhà để khách tự giặt bằng máy của nhà; có nhà tính riêng phần giặt. Không có cách nào đúng hơn cách nào, chỉ cần hai bên cùng biết. Nếu tự giặt đồ của nhà, hỏi chủ có lưu ý gì với loại vải, có được phơi ở dây chung không, và trả lại đúng chỗ khi khô.
Một chuyện nhỏ nhưng chủ nhà rất để ý là ga gối dính đất đỏ. Đi vườn về, tắm rửa và thay đồ trước khi ngồi lên giường. Đừng để giày dép, ba lô dính bùn trên chăn hay sàn gỗ trong phòng. Nếu lỡ làm bẩn khăn hay ga bằng đất, thuốc bôi côn trùng, dầu, nói với chủ để xử lý sớm thay vì giấu, vì vết để lâu khó giặt hơn nhiều. Ở lâu mà giữ đồ của nhà sạch sẽ là một trong những điều khiến chủ vườn muốn đón bạn quay lại. Nếu bạn mang theo túi ngủ, ga bọc riêng hay vỏ gối của mình cho quen, nói với chủ để họ khỏi chuẩn bị thừa; có nhà vườn còn thấy nhẹ việc hơn khi khách tự lo phần này.
Giặt giũ khi đi cùng trẻ nhỏ hoặc cả gia đình
Gia đình có trẻ nhỏ ở farm một hai tuần thì lượng đồ bẩn tăng gấp mấy lần: trẻ thích nghịch đất, lội vũng nước sau mưa, ngồi bệt xuống sân xem gà, và mỗi ngày có thể thay hai ba bộ. Cách nhẹ nhất là chấp nhận cho trẻ một bộ "đồ vườn" riêng như người lớn, mặc đi mặc lại trong ngày, chỉ thay ra lúc tắm chiều. Quần áo trẻ nên là loại mỏng, nhanh khô, màu tối, không có chi tiết khó giặt. Mang đủ đồ lót và đồ ngủ cho trẻ để không phải giặt mỗi ngày.
Với trẻ sơ sinh hay trẻ dưới hai tuổi, chuyện giặt tã vải, khăn sữa ở vườn mùa mưa khá vất vả vì phơi lâu khô. Nhiều gia đình chọn dùng tã giấy cho kỳ ở, mang đủ từ nhà hoặc hỏi trước chỗ mua gần nhất. Đồ của trẻ nên giặt riêng, phơi ở chỗ có mái, tránh để qua đêm ngoài dây vì sương và côn trùng. Nước giặt đồ trẻ thì dùng loại bé quen để tránh kích ứng da. Nếu cả gia đình dùng máy giặt của nhà chủ, thống nhất một ngày giặt cố định và giặt dồn để không chiếm máy nhiều buổi trong tuần.
Câu hỏi thường gặp
Vết đất đỏ trên quần áo có giặt sạch hẳn được không?
Vết mới, xử lý sớm thường mờ đi nhiều. Vết đất đỏ để khô lâu trên vải sáng màu thì khó mất hẳn vì hạt đất mịn và màu oxit sắt bám vào sợi vải. Vì vậy nên có bộ đồ làm vườn màu tối riêng và để đồ trắng ở nhà.
Mùa mưa ở Tà Đùng phơi quần áo bao lâu thì khô?
Tuỳ ngày. Hôm có nắng giữa buổi thì đồ mỏng có thể khô trong ngày, hôm mưa dầm thì hai ba ngày chưa khô hẳn. Chọn quần áo nhanh khô, phơi ở hiên có mái và thoáng gió, tận dụng mọi giờ có nắng để phơi lại.
Có nên dùng máy giặt của nhà chủ farmstay không?
Được nếu chủ cho phép. Hỏi ngày giờ dùng, giũ đất trước khi cho đồ vào máy, giặt riêng đồ vườn, và để lại máy sạch. Một số nơi tính phần giặt vào chi phí hoặc giặt hộ khách theo tuần, nên hỏi rõ từ đầu.
Làm sao để giày không bị mốc khi ở farm mùa mưa?
Dùng ủng cao su để ra vườn, giày vải chỉ đi trong nhà và ra chợ. Giày ướt nhét giấy báo, thay mỗi tối, đặt ở chỗ thoáng có gió. Khi có nắng thì phơi ngay. Đừng cất giày ướt vào túi kín hay vali.
Nước giếng đục có giặt quần áo được không?
Có thể làm đồ sáng màu bị ngả vàng. Sau mưa lớn, nếu nước đục, hỏi chủ có nên chờ vài giờ cho lắng không. Đồ làm vườn và đồ màu tối thì ít bị ảnh hưởng. Không dùng nước đục để giặt đồ trắng.
Có nên mang bột giặt từ nhà đi không?
Không cần mang nhiều. Bột giặt, nước giặt phổ biến có bán ở tạp hoá trong xã. Chỉ nên mang theo nếu bạn hoặc con nhỏ dị ứng với một số loại và cần loại riêng quen dùng.