Kiểm farmstay trước khi thả trẻ ra vườn: dụng cụ, máy móc, kho phân thuốc và nắng

Trước khi thả trẻ ra vườn, người lớn nên đi một vòng kiểm năm nhóm nguy hiểm: dụng cụ sắc và máy móc, kho phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, bếp củi và lửa, lối dốc và chỗ cao, và nắng. Nước là nhóm thứ sáu và quan trọng nhất, cần kiểm riêng. Một vòng kiểm cùng chủ nhà ngay chiều đầu giúp cả kỳ ở yên tâm hơn nhiều so với việc dặn bé hàng chục lần.

Farmstay ở quanh hồ Tà Đùng là vườn đang sản xuất: cà phê, hồ tiêu, cây ăn trái cần chăm, cần bón, cần thu hái. Những thứ nhà vườn dùng hằng ngày như cái rựa dựng ở góc nhà, can nhựa đựng thuốc trong kho, máy xay cà phê ngoài sân, đều là thứ trẻ thành phố chưa từng thấy và rất tò mò.

Bài này là danh sách kiểm theo từng nhóm, kèm cách thoả thuận với chủ farm, luật nhà đặt ra cho trẻ, và cách xử lý những chấn thương nhỏ hay gặp. Đây không phải lời khuyên y tế; khi có chấn thương đáng lo, hãy đưa trẻ tới cơ sở y tế.

Vì sao vườn sản xuất khác sân chơi?

Sân chơi được thiết kế cho trẻ: nền mềm, góc bo tròn, không có vật sắc, có rào. Vườn sản xuất được sắp xếp cho người làm vườn: dụng cụ để gần chỗ làm cho tiện, máy móc đặt ở sân, hoá chất cất trong kho không khoá vì người nhà đều biết. Không có gì sai trong cách sắp xếp ấy; chỉ là nó không tính tới một đứa trẻ năm tuổi lạ chỗ.

Trẻ của nhà vườn lớn lên cùng những thứ đó, được dạy từ nhỏ cái gì không được sờ. Trẻ khách thì không. Bé thấy cái máy là muốn bấm nút, thấy can nước màu là muốn mở nắp, thấy đống củi là muốn trèo. Tò mò là bản năng tốt; việc của người lớn là dọn trước những thứ biến tò mò thành tai nạn.

Mỗi farm một khác. Có nơi khu khách ở tách hẳn khỏi khu sản xuất bằng hàng rào, cổng. Có nơi nhà khách nằm ngay giữa vườn cà phê, đi ra cửa là gặp kho, gặp sân phơi. Có nơi đang vào vụ thu hái, người làm thuê ra vào cả ngày, xe máy chở bao cà phê chạy trên lối đất. Cùng một bé, mức trông cần thiết ở mỗi nơi rất khác nhau.

Chủ farm đón khách gia đình thường đã dọn sẵn khu vực khách ở. Nhưng khu vườn rộng, và trẻ không dừng ở ranh giới khu khách. Vì thế, đừng mặc định mọi thứ đã an toàn. Hỏi trước, đi kiểm khi tới, và thống nhất với chủ nhà vùng nào bé được vào, vùng nào không.

Danh sách kiểm năm nhóm nguy hiểm khi vừa tới

Nếu được, đi kiểm cùng chủ nhà: họ biết dao để đâu, máy nào sắp chạy, kho nào chưa khoá. Nhìn từng nhóm:

Nhóm nước kiểm riêng và kỹ hơn cả: ao, bể, hố, rãnh, mép hồ. Sau vòng kiểm, chỉ cho bé ranh giới vùng chơi bằng những mốc bé nhìn thấy được như hàng cây, bờ rào, con đường.

Kho phân bón, thuốc bảo vệ thực vật: hỏi lịch phun và giữ trẻ xa

Phần lớn vườn cà phê, hồ tiêu, cây ăn trái đều dùng phân bón, và nhiều vườn dùng thuốc bảo vệ thực vật ở mức này hay mức khác. Vườn canh tác hữu cơ dùng ít hoặc không dùng thuốc hoá học, nhưng vẫn có phân, có chế phẩm ủ. Khách không cần phán xét cách canh tác của nhà vườn; khách cần biết để giữ trẻ an toàn.

Hỏi chủ farm ba câu: kho phân thuốc ở đâu, có khoá không; trong những ngày gia đình ở có kế hoạch phun ở khu nào không; sau khi phun bao lâu thì người mới được vào lại. Nhiều nhãn thuốc ghi thời gian không được vào khu vừa phun; nhà vườn có kinh nghiệm thường biết và tự rào báo.

Với trẻ, luật đơn giản: không sờ, không mở bất kỳ can, chai, bao nào trong vườn, kể cả chai trông như nước uống. Không hái quả ăn ngay trên cây khi chưa hỏi chủ nhà. Rửa tay bằng xà phòng sau khi chơi trong vườn và trước mọi bữa ăn. Nếu trẻ lỡ uống hoặc dính hoá chất lạ, giữ lại vỏ chai, rửa vùng da dính bằng nhiều nước sạch, không tự gây nôn, và đưa trẻ tới cơ sở y tế ngay kèm vỏ chai.

Máy móc và dụng cụ: luật không chạm

Vào mùa cà phê, nhiều vườn chạy máy xát, máy sấy hoặc máy bơm nước tưới trong mùa khô. Máy có dây curoa, lưỡi quay, bộ phận nóng, và tiếng ồn khiến người vận hành không nghe thấy tiếng trẻ. Máy tắt rồi vẫn có thể còn nóng hoặc bị ai đó bật lại. Luật cho trẻ ở mọi tuổi là không lại gần máy, không chạm, không chơi quanh chỗ đặt máy.

Dây điện kéo tạm ngang sân, ổ cắm nối dài để trên nền đất ẩm là chuyện hay gặp ở vườn. Nếu thấy, nhờ chủ nhà gom lại hoặc treo cao. Trẻ nhỏ hay cầm dây kéo, giẫm lên, hoặc cắm đồ vật vào ổ.

Dụng cụ cầm tay như dao rựa, liềm, cuốc, kéo tỉa cành nên được cất trong kho hoặc treo cao khi không dùng. Khi bé phụ việc vườn, người lớn đưa dụng cụ nhỏ phù hợp tuổi, chỉ cách cầm, và thu lại khi xong. Bé lớn tò mò muốn thử rựa hay cưa: giải thích rằng đó là việc của người lớn có kinh nghiệm, cho bé đứng xa xem người làm, không cầm thử.

Bếp củi, lửa và nước sôi trong bếp vườn

Nhiều farmstay có bếp củi hoặc bếp than ngoài hiên, là một phần trải nghiệm. Bếp củi đẹp trong ảnh nhưng có lửa trần, than hồng, nồi nước sôi đặt thấp, và khói. Trẻ nhỏ đứng ngang tầm bếp, chỉ cần với tay là chạm. Luật nhà nên rõ: khi bếp đang đỏ lửa, trẻ đứng ngoài một vạch người lớn chỉ, không chạy quanh bếp.

Trẻ lớn có thể phụ việc ở bếp vườn: rửa rau, nhặt rau, bày bát. Thêm củi, cời lửa, bê nồi là việc của người lớn. Tro bếp cũ trông nguội nhưng than bên dưới có thể còn nóng nhiều giờ; đừng để trẻ nghịch đống tro.

Buổi tối, nhiều farm đốt lửa ngoài sân cho khách ngồi. Đặt ghế của trẻ cách lửa đủ xa, không để trẻ cầm que củi đang cháy, không cho trẻ chạy quanh đống lửa. Khi tàn, người lớn dập tắt hẳn bằng nước hoặc đất, kiểm lại trước khi đi ngủ. Nếu trẻ bị bỏng nhẹ, làm mát vùng bỏng dưới vòi nước sạch mát trong vài chục phút, không bôi kem đánh răng, mỡ, nước mắm; bỏng rộng, sâu, ở mặt hay tay của trẻ nhỏ thì đi cơ sở y tế.

Nắng vùng cao: mát mà vẫn gắt

Khí hậu quanh hồ Tà Đùng mát hơn đồng bằng, sáng và tối có khi se lạnh, nên người lớn dễ chủ quan với nắng. Ở độ cao vùng đồi cao nguyên, nắng giữa ngày vẫn gắt, nhất là mùa khô trời trong, trên sân phơi cà phê không có bóng cây. Trẻ chạy chơi cả buổi, mải vui, không biết tự uống nước hay tìm bóng mát.

Xếp việc vườn của bé vào sáng sớm và chiều muộn; giữa trưa cho bé nghỉ trong nhà hoặc dưới bóng cây lớn. Mũ rộng vành, áo dài tay mỏng sáng màu, kem chống nắng phù hợp tuổi bôi lại sau vài giờ. Bình nước riêng của bé luôn mang theo, nhắc uống từng ngụm kể cả khi bé không kêu khát.

Dấu hiệu cần cho trẻ nghỉ ngay: mặt đỏ bừng, mệt lả, chóng mặt, buồn nôn, nhức đầu, ít đi tiểu. Đưa bé vào chỗ mát, nới quần áo, cho uống nước từng ngụm, chườm mát. Nếu bé lơ mơ, sốt cao, co giật hoặc không đỡ sau một thời gian ngắn, đưa tới cơ sở y tế. Khác biệt nhiệt độ ngày đêm cũng lớn: buổi sáng mặc ấm, trưa phải cởi bớt, chiều lại mặc thêm.

Luật nhà cho trẻ suốt kỳ ở farm

Luật ngắn, ít điều, nói rõ từ ngày đầu và nhắc lại khi cần. Nhiều gia đình thấy hữu ích khi để chính bé lớn nhắc lại luật cho em:

• Ra vườn phải có người lớn đi cùng hoặc biết, không tự đi.
• Không lại gần nước: ao, bể, hố, hồ.
• Không sờ máy, dao, can, chai, bao trong vườn.
• Không hái, không ăn thứ gì trong vườn khi chưa hỏi.
• Không vào bếp khi đang nấu, không nghịch lửa.
• Không trèo cây, trèo thang, trèo đống củi.
• Đi giày khi ra vườn, rửa tay khi vào nhà.
• Thấy con vật lạ, con ong, con rắn: đứng yên, lùi ra, gọi người lớn.

Tám điều là nhiều với trẻ nhỏ. Với bé dưới năm tuổi, chọn ba điều quan trọng nhất và bù bằng việc người lớn trông sát.

Nói luật ở thể khẳng định khi được: thay vì chỉ nói không chạy ra ao, hãy nói muốn ra ao thì gọi bố mẹ đi cùng. Trẻ dễ nhớ việc nên làm hơn việc bị cấm. Khi bé giữ luật, ghi nhận ngay bằng một câu cụ thể. Khi bé quên, nhắc lại bình tĩnh và đưa bé ra khỏi chỗ nguy hiểm trước, giải thích sau. Luật áp cho cả người lớn: bố mẹ cũng đi giày ra vườn, cũng rửa tay, cũng không tự hái quả nhà người ta. Trẻ làm theo điều mình thấy hơn điều mình nghe.

Chấn thương nhỏ hay gặp và lúc nào cần đi cơ sở y tế

Vườn đồi có nhiều cái để vấp: rễ cây, đá, rãnh, bậc đất. Trầy xước, bầm tím, gai đâm, đứt tay nhẹ là chuyện thường gặp. Túi thuốc gia đình nên có nước muối sinh lý hoặc nước sạch để rửa vết thương, dung dịch sát khuẩn, gạc, băng dán, nhíp gắp gai. Rửa sạch đất cát khỏi vết thương là việc quan trọng nhất với vết xước ở vườn.

Đất vườn có thể chứa vi khuẩn uốn ván. Nếu trẻ bị vết thương sâu, bẩn, do đinh, dây thép gai, dụng cụ làm vườn đâm, hỏi bác sĩ về tiêm phòng uốn ván, nhất là khi không chắc lịch tiêm chủng của bé đã đủ chưa. Trước chuyến đi, xem lại sổ tiêm chủng của con là việc nên làm.

Đi cơ sở y tế khi: vết thương chảy máu không cầm, sâu, toác miệng; trẻ ngã từ trên cao, đập đầu rồi nôn, lơ mơ, khóc khác thường; nghi gãy xương; bỏng rộng; trẻ nuốt phải hoá chất. Hỏi chủ farm đường tới trạm y tế xã ngay ngày đầu, lưu lại cách liên hệ; đường đồi ban đêm đi chậm, biết trước giúp bình tĩnh hơn.

Câu hỏi thường gặp

Ở farm có phun thuốc thì có nguy hiểm cho trẻ không?

Nguy hiểm nếu trẻ vào khu vừa phun, chạm cây, hái quả hoặc tiếp xúc can thuốc. Hỏi chủ farm lịch phun trong những ngày ở, khu nào sẽ phun và sau bao lâu được vào lại. Giữ trẻ xa khu ấy, rửa tay sau khi chơi vườn.

Có nên cho trẻ nhỏ xem máy xát cà phê chạy không?

Có thể cho trẻ đứng xem từ xa, có người lớn nắm tay, ở chỗ người vận hành đồng ý. Không đứng gần dây curoa, cửa nạp liệu hay chỗ ra vỏ. Tiếng máy lớn, người vận hành khó nghe tiếng trẻ, nên khoảng cách là thứ bảo vệ duy nhất.

Trẻ bị đứt tay ở vườn thì xử lý ra sao?

Rửa sạch vết thương bằng nước sạch, ấn gạc sạch để cầm máu, sát khuẩn, băng lại. Nếu vết cắt sâu, toác miệng, chảy máu không cầm hoặc do dụng cụ bẩn đâm vào, đưa trẻ tới cơ sở y tế và hỏi về tiêm phòng uốn ván.

Nắng ở Tà Đùng có gắt không khi trời mát?

Gắt hơn cảm giác. Trời mát làm người ta quên che chắn, trong khi nắng giữa ngày ở vùng đồi cao nguyên, nhất là mùa khô, vẫn có thể gây cháy nắng và mệt. Giữ trẻ trong bóng mát giờ trưa, đội mũ rộng vành, uống nước đều.

Có nên mang thêm chặn cầu thang, khoá tủ cho trẻ khi đi farm?

Với trẻ dưới ba tuổi, một vài món nhỏ như chặn cửa, dây buộc tủ có thể có ích ở phòng ngủ. Nhưng ở vườn, thứ hiệu quả nhất vẫn là người lớn trông sát và nhờ chủ nhà cất đồ nguy hiểm. Đừng để đồ chống trẻ làm mình yên tâm quá.

Chủ farm không muốn dọn đồ cho khách thì sao?

Hỏi lại nhẹ nhàng, giải thích là có trẻ nhỏ. Đa số chủ nhà sẵn lòng cất dao, đậy bể, khoá kho. Nếu chủ nhà không thể, như kho dùng chung, máy phải chạy, gia đình tự khoanh vùng chơi cho bé và tăng người trông, hoặc cân nhắc chọn nơi khác lần sau.