Ở farmstay quanh hồ Tà Đùng, nguy hiểm lớn nhất với trẻ không phải con ong hay con rắn mà là nước: ao cá, bể chứa nước tưới, hố ga, rãnh nước mùa mưa và mép hồ thủy điện. Trẻ nhỏ có thể đuối nước trong lượng nước rất nông, rất nhanh và không gây ra tiếng động. Vì vậy luật số một khi ở vườn là trẻ không bao giờ ở gần nước mà không có người lớn sát bên.
Các tổ chức như WHO và UNICEF nhiều lần cảnh báo đuối nước là một trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ em Việt Nam. Vùng vườn đồi ven hồ có nhiều nguồn nước mở hơn phố thị, và khách từ thành phố thường không để ý tới những bể chứa, hố nước mà nhà vườn coi là bình thường.
Bài này đi qua các nguồn nước hay có trong một farm vùng hồ, cách kiểm trước khi đặt và khi vừa tới, luật canh trẻ trong gia đình, và những nguyên tắc sơ cứu nên biết trước. Không thứ gì thay được một người lớn tỉnh táo đứng cạnh bé.
Trong một farm vùng hồ có những nguồn nước nào?
Ao cá, ao tưới. Nhiều vườn đào ao để trữ nước tưới mùa khô và thả cá. Bờ ao thường dốc, đất đỏ trơn khi ướt, đáy bùn. Mặt ao có bèo, lục bình che kín trông như mặt đất với trẻ nhỏ.
Bể chứa, bồn nước. Bể xây, bồn nhựa, thùng phuy hứng nước mưa đặt quanh nhà và giữa vườn. Bể không nắp hoặc nắp đậy hờ là nguy hiểm thật với trẻ biết leo.
Hố ga, hố ủ phân, hố trồng cây. Hố đào sẵn để trồng cây, hố thu nước, hố ủ phân sau mưa đọng nước. Hố nhỏ nhưng đủ sâu với một đứa trẻ ngã chúi đầu.
Rãnh và suối mùa mưa. Vườn đồi có rãnh thoát nước, mùa mưa nước chảy xiết sau cơn giông. Lối đi có thể bị nước tràn qua trong vài chục phút.
Mép hồ. Nhiều farm nằm trên đồi nhìn xuống hồ, một số có lối đi xuống bờ. Bờ hồ thủy điện thay đổi theo mực nước, có đoạn dốc, đoạn bùn lún, nước lạnh và sâu nhanh.
Chậu, xô trong nhà. Xô nước lau nhà, chậu tắm, bồn cầu: những thứ quen thuộc nhưng vẫn là nguy cơ với trẻ dưới ba tuổi.
Hỏi chủ farm những gì trước khi đặt?
Gia đình có trẻ nhỏ nên hỏi những câu cụ thể này trước khi chốt chỗ, và ghi lại câu trả lời:
- Trong khuôn viên có ao, bể chứa, hố nước, giếng không; nằm ở đâu so với nhà khách ở.
- Ao và bể có rào hay nắp đậy chắc chắn không; trẻ có tự mở được không.
- Từ nhà ở ra mép hồ bao xa, có lối đi thẳng xuống nước không, có cổng chắn không.
- Mùa mưa có rãnh nào nước chảy mạnh cắt ngang lối đi không.
- Có áo phao cỡ trẻ em nếu gia đình định đi thuyền không, hay phải tự mang.
- Trạm y tế xã gần nhất đi mất bao lâu; chủ nhà có số liên lạc của người hỗ trợ trong vùng không.
Đừng ngại hỏi. Chủ farm đón khách có trẻ nhỏ thường quen với những câu hỏi này, và cách họ trả lời cũng cho thấy họ để ý tới an toàn của khách đến đâu. Nơi nào trả lời cụ thể, chủ động kể thêm chỗ cần tránh, là nơi đáng tin hơn.
Câu trả lời mơ hồ như "không sao đâu, trẻ con ở đây quen rồi" là dấu hiệu nên hỏi kỹ thêm. Con của nhà vườn lớn lên ở đó; con của khách thì chưa.
Đi một vòng kiểm khu vườn ngay khi vừa tới
Dù đã hỏi trước, khi tới nơi người lớn nên tự đi một vòng quanh khu vực bé sẽ chơi, trước khi bé được thả ra. Mười lăm phút đi kiểm này thường là mười lăm phút có giá trị nhất của cả chuyến.
Đi theo lối bé có thể chạy: từ cửa nhà ra sân, từ sân ra vườn, từ vườn ra chuồng gà, từ đâu đó xuống ao. Nhìn ở tầm mắt của trẻ, tức là cúi thấp xuống. Ghi nhớ mọi chỗ có nước: bể, thùng, chậu, hố, ao, rãnh. Lật thử nắp bể xem có chắc không. Nhìn bờ ao xem có rào kín hay chỉ một đoạn.
Đừng quên những nguồn nước xuất hiện theo mùa. Mùa mưa, hố trồng cây, vết bánh xe trên đường đất, chỗ trũng trong sân đều đọng nước, có khi sâu tới đầu gối trẻ nhỏ. Mùa khô, nhà vườn hay bơm nước vào bể và ao để trữ tưới, mực nước lên cao hơn ngày thường. Kiểm lại sau mỗi trận mưa lớn hoặc khi thấy nhà vườn chạy máy bơm.
Sau vòng kiểm, chỉ cho bé những chỗ không được tới, nói rõ lý do bằng ngôn ngữ của bé. Với trẻ lớn, có thể đi cùng bé một vòng và để bé tự chỉ ra chỗ nguy hiểm. Với trẻ nhỏ, lời dặn không đủ, phải có người lớn trông. Nếu thấy chỗ đáng lo như bể không nắp, xô nước để sẵn, nhờ chủ nhà đậy lại hoặc đổ đi; hầu hết chủ farm sẵn lòng làm.
Luật canh trẻ gần nước: ai trông, trông thế nào
Nhiều tai nạn xảy ra khi trong nhóm có nhiều người lớn nhưng ai cũng nghĩ người khác đang trông. Chia rõ vai giúp tránh điều đó.
| Tình huống | Luật nên áp dụng |
|---|---|
| Trẻ dưới 5 tuổi chơi ngoài sân | Một người lớn được chỉ định, trong tầm với, không cầm điện thoại |
| Trẻ 5–10 tuổi chơi trong vườn | Một người lớn trong tầm mắt, biết bé đang ở đâu từng lúc |
| Nhóm đông nhiều gia đình | Thay ca trông trẻ theo giờ, giao ca bằng lời nói rõ ràng |
| Đi xuống bờ hồ | Áo phao cỡ trẻ em mặc từ trên bờ, người lớn nắm tay, không cho bé xuống nước tự do |
| Giờ người lớn uống nước, nói chuyện | Trẻ vào trong nhà hoặc ngồi cùng bàn, không để bé ra vườn một mình |
| Trời tối, mưa | Trẻ ở trong nhà; không ra vườn vì không nhìn rõ hố và rãnh |
Một số gia đình dùng một chiếc vòng hay mũ màu làm dấu: ai đang đội là người trông trẻ ca đó, muốn rời thì phải trao cho người khác. Cách nhỏ nhưng tránh được câu "tưởng anh đang trông".
Nước trong nhà: chậu, xô và nhà tắm với trẻ dưới ba tuổi
Khi nói tới an toàn nước ở farm, người ta nghĩ tới ao hồ mà quên những thứ trong nhà. Nhà ở farmstay thường giản dị: nhà tắm có xô, có chậu, có bể nhỏ trữ nước phòng khi mất nước; bếp có thùng nước rửa; ngoài hiên có chậu ngâm rau. Với trẻ dưới ba tuổi, mỗi thứ ấy là một nguy cơ, vì bé có thể chúi đầu vào chậu và không tự nhấc lên được.
Khi nhận phòng, đổ hết nước trong xô, chậu không dùng tới, úp ngược chúng lại. Đóng cửa nhà tắm khi không dùng, nếu cửa có chốt cao thì cài lại. Nếu nhà tắm có bể trữ nước, hỏi chủ nhà có nắp đậy không, và giữ cửa nhà tắm luôn đóng. Khi tắm cho bé, chuẩn bị đủ khăn, quần áo trước, không bỏ bé lại trong chậu dù chỉ để quay đi lấy đồ.
Nhà vườn hay hứng nước mưa vào lu, thùng phuy đặt quanh nhà. Những thùng này cao ngang ngực trẻ nhỏ, bé có thể bám thành và nhoài người vào. Nhờ chủ nhà đậy kín hoặc kê ra xa khu bé chơi. Đó là việc nhỏ, chủ farm làm trong vài phút, nhưng bớt hẳn một mối lo cho cả kỳ ở.
Mép hồ Tà Đùng: ngắm từ trên đồi, xuống bờ thì có kế hoạch
Hồ Tà Đùng là lòng hồ thủy điện Đồng Nai 3, mực nước thay đổi theo mùa và theo vận hành. Bờ hồ không phải bãi tắm: có đoạn dốc đứng, có đoạn bùn lún khi nước rút, nước sâu nhanh chỉ cách mép vài bước, và mặt nước lạnh hơn khách tưởng. Gió chiều có thể làm mặt hồ nổi sóng.
Với trẻ, cách hợp nhất là ngắm hồ từ hiên nhà, sân vườn trên đồi. Nếu muốn xuống bờ, đi có kế hoạch: người lớn đi trước xem lối, trẻ mặc áo phao cỡ phù hợp ngay từ chỗ khô, người lớn nắm tay khi xuống dốc, đứng cách mép nước đủ xa, không lội. Đi thuyền là một chuyện khác cần chuẩn bị riêng, với áo phao đúng cỡ và người lái có kinh nghiệm.
Ở farmstay, sức hút của hồ là có thật với trẻ: mặt nước, đảo nhỏ, thuyền xa. Đừng cấm đoán rồi bỏ mặc; hãy nói với bé rằng cả nhà sẽ cùng xuống bờ vào giờ nào đó, có người lớn đi cùng. Trẻ được hứa có giờ xuống bờ thường ít lén đi một mình hơn.
Đuối nước diễn ra thế nào và vì sao dễ bỏ sót?
Hình ảnh người đuối nước vùng vẫy, la hét là hình ảnh của phim. Trẻ nhỏ đuối nước thường im lặng: bé trượt chân, chúi đầu xuống, không kêu được, không vùng vẫy nhiều. Trong vài chục giây người lớn quay đi nghe điện thoại hay lấy đồ, chuyện đã có thể xảy ra. Vì vậy dặn bé "có gì thì gọi bố mẹ" không giúp được gì trong tình huống này.
Trẻ dưới năm tuổi đầu nặng so với thân, khi ngã chúi vào một chậu hay xô nước, bé khó tự nhấc đầu lên. Trẻ lớn hơn biết bơi ở bể bơi thành phố vẫn có thể gặp nạn ở ao, hồ vì nước đục, lạnh, đáy bùn, có rong và không có thành bể để bám. Biết bơi giúp ích, nhưng không thay được người trông.
Đó là lý do mọi khuyến cáo phòng đuối nước đều xoay quanh ba việc: rào chắn nguồn nước, người lớn trông liên tục, và học kỹ năng an toàn dưới nước khi trẻ đủ tuổi. Ở farmstay, gia đình không kiểm soát được việc thứ nhất, nhưng hoàn toàn kiểm soát được việc thứ hai. Người trông trẻ gần nước không cầm điện thoại, không vừa trông vừa nướng thịt, không rời mắt khỏi bé cho tới khi giao lại cho người khác bằng một câu nói rõ ràng.
Nếu có sự cố: những nguyên tắc nên biết trước
Phần này không thay cho một khoá sơ cứu. Nếu gia đình hay đưa trẻ về vùng có nước, nên học sơ cứu, hồi sức tim phổi cơ bản từ một khoá có người hướng dẫn. Những nguyên tắc chung thường được nhắc tới:
- Gọi người hỗ trợ ngay, to tiếng; nhờ một người gọi cấp cứu hoặc liên hệ trạm y tế trong khi người khác xử lý.
- Không tự nhảy xuống nước sâu nếu không biết bơi cứu người; dùng sào, dây, áo phao, vật nổi đưa ra cho người dưới nước bám.
- Đưa trẻ lên chỗ khô, kiểm tra trẻ có thở không. Nếu không thở, người đã học hồi sức tim phổi bắt đầu ngay.
- Không dốc ngược trẻ, không chạy vòng quanh với trẻ trên vai để "xốc nước"; cách này làm mất thời gian quý.
- Dù trẻ đã tỉnh, vẫn đưa tới cơ sở y tế để được kiểm tra.
- Hỏi chủ farm trước đường tới trạm y tế xã và cơ sở y tế lớn hơn; đường đồi vùng hồ đi chậm, nên biết trước.
Mọi bước trên đều là bước cuối cùng. Bước đầu tiên, quan trọng nhất, là không để trẻ ở gần nước một mình dù chỉ một phút.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ biết bơi thì có cần trông sát ở ao hồ không?
Vẫn cần. Ao, hồ khác bể bơi: nước đục, lạnh, đáy bùn, có rong và không có thành để bám. Trẻ biết bơi ở bể vẫn có thể hoảng khi trượt xuống ao. Biết bơi là thêm một lớp an toàn, không phải lý do bớt trông.
Farmstay có ao không rào thì có nên ở không?
Tuỳ tuổi trẻ và khả năng trông của gia đình. Với trẻ dưới năm tuổi, nên chọn nơi ao có rào hoặc nhà ở cách xa ao. Nếu vẫn ở, cần một người lớn trông sát mọi lúc bé ra ngoài, và nhờ chủ nhà rào tạm đoạn gần lối đi.
Có nên cho trẻ tắm hồ Tà Đùng không?
Bờ hồ thủy điện không phải bãi tắm có người cứu hộ: dốc, bùn, nước lạnh và sâu nhanh. Không nên cho trẻ xuống tắm. Nếu cả nhà muốn trải nghiệm mặt nước, đi thuyền có áo phao đúng cỡ và người lái có kinh nghiệm là cách an toàn hơn.
Áo phao cho trẻ chọn cỡ thế nào?
Chọn theo cân nặng ghi trên áo, có dây cài giữa hai chân để áo không tuột qua đầu, có cổ nâng đầu với trẻ nhỏ. Cho bé mặc thử trên bờ, kéo vai áo lên xem có tuột không. Nếu farm không có cỡ trẻ em, nên tự mang theo.
Mùa mưa thì nước trong vườn nguy hiểm hơn ra sao?
Sau mưa lớn, rãnh thoát nước chảy mạnh, hố trồng cây đọng nước, bờ ao trơn và lở, mực nước ao dâng. Lối đi quen buổi sáng có thể khác hẳn buổi chiều. Mùa mưa nên giữ trẻ trong nhà khi trời đang mưa và kiểm lại lối đi sau mưa.
Có nên học sơ cứu trước khi đưa con về vườn?
Rất nên, nhất là hồi sức tim phổi cho trẻ em, học qua khoá có người hướng dẫn thực hành. Vùng vườn đồi xa cơ sở y tế lớn, vài phút đầu do người có mặt xử lý. Học một lần dùng được cho mọi chuyến đi.