Đi lại ban đêm trong farmstay an toàn cần ba việc: luôn có đèn đội đầu hoặc đèn pin trong tay khi bước ra khỏi phòng, đi lại một lượt những lối mình sẽ dùng (ra nhà vệ sinh, xuống bếp, ra xe) lúc trời còn sáng, và nhìn xuống chân trước khi đặt bước. Phần lớn tai nạn ban đêm ở vườn là trượt dốc, sụp rãnh, vấp ống tưới, chứ không phải chuyện gì ghê gớm.
Vườn quanh hồ Tà Đùng là vườn đồi, lối đi đất đỏ có bậc, có rãnh thoát nước mưa, có sân phơi cà phê, có ao hoặc bể chứa nước tưới. Ban ngày những thứ ấy dễ thấy; đêm không trăng, chúng biến mất hoàn toàn khỏi tầm mắt.
Bài này viết cho đêm đầu tiên ở farm, khi bạn chưa thuộc đường, và cho những lần phải ra ngoài lúc nửa đêm.
Vì sao đêm ở vườn quanh hồ tối hơn bạn nghĩ?
Người sống ở thành phố hiếm khi gặp bóng tối thật. Đèn đường, đèn nhà bên, ánh sáng hắt lên mây luôn cho mắt một chút gì để nhìn. Ở farmstay giữa vườn quanh hồ, xa khu dân cư tập trung, ánh sáng duy nhất có khi là bóng đèn hiên của chính nhà bạn ở. Bước ra khỏi vùng sáng ấy chừng mươi bước là bạn không còn nhìn thấy chân mình.
Tán cây làm bóng tối dày thêm. Vườn cà phê, sầu riêng, bơ trồng xen nhiều tầng che kín trời, nên ngay cả đêm trăng sáng, lối đi dưới tán vẫn tối. Sương đêm và hơi nước từ mặt hồ có thể làm đèn pin bị loá, tầm nhìn ngắn lại, nhất là gần sáng.
Mắt cần một lúc để quen với bóng tối, và mỗi lần nhìn vào đèn sáng, khả năng ấy mất đi rồi phải chờ lại từ đầu. Vì vậy người ở vườn lâu thường không bật đèn quá sáng, không rọi đèn vào mặt nhau, và đi chậm. Bóng tối ở đây không đáng sợ, nó chỉ đòi bạn đổi cách đi.
Một điều nữa ít người để ý là cảm giác khoảng cách thay đổi trong đêm. Đoạn lối ban ngày đi hết trong một phút, ban đêm có vẻ dài gấp đôi; chỗ rẽ quen thuộc trông khác hẳn dưới vệt đèn hẹp. Người lạ đường hay đi quá chỗ rẽ hoặc rẽ sớm, nhất là ở những vườn có nhiều lối mòn giống nhau giữa hàng cà phê. Vì vậy mốc nhận biết bạn ghi nhớ lúc ban ngày, như một gốc cây lớn hay một đoạn lan can, có giá trị hơn bạn nghĩ.
Đèn đội đầu, đèn cầm tay hay đèn điện thoại?
Đèn điện thoại dùng tạm được, nhưng nếu ở vườn vài đêm, một chiếc đèn riêng sẽ tiện hơn nhiều. So sánh nhanh:
| Loại đèn | Ưu điểm | Hạn chế | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Đèn đội đầu | Rảnh hai tay, ánh sáng đi theo hướng nhìn | Dễ rọi vào mặt người đối diện khi nói chuyện | Đi lại, bê đồ, dắt trẻ, làm việc tối |
| Đèn pin cầm tay | Chiếu xa, dễ chỉ hướng cho người khác | Chiếm một tay | Soi lối dài, kiểm tra quanh nhà |
| Đèn điện thoại | Luôn có sẵn | Tốn pin, chiếm một tay, rơi vỡ máy nếu trượt | Dùng tạm vài phút |
| Đèn có chế độ ánh đỏ | Không làm mắt mất quen bóng tối, ít hút côn trùng | Ánh yếu, không soi xa | Ngồi hiên, ngắm sao, đi vệ sinh nửa đêm |
Nếu chỉ mua một chiếc, đèn đội đầu có hai chế độ ánh trắng và ánh đỏ là lựa chọn gọn nhất. Đèn quá sáng không cần thiết; ánh vừa đủ soi chân và vài bước phía trước là đủ trong vườn.
Để đèn ở cùng một chỗ cố định trong phòng, cạnh giường, để nửa đêm khỏi phải mò tìm.
Làm quen lối đi lúc trời còn sáng
Việc tốn mười phút này giúp đêm đầu ở farm nhẹ nhàng hơn hẳn. Trước khi trời tối:
- Hỏi chủ nhà những lối nào đi được ban đêm, lối nào chỉ nên đi ban ngày.
- Đi thử từ phòng tới nhà vệ sinh, tới bếp, tới chỗ đậu xe; để ý bậc thang, chỗ đổi độ dốc, chỗ lối rẽ.
- Ghi nhớ những mốc dễ nhận ra: một gốc cây lớn, một chiếc ghế đá, một đoạn lan can, hàng rào.
- Tìm công tắc đèn hiên, đèn lối đi, hỏi đèn nào để sáng suốt đêm, đèn nào cần tắt.
- Nhìn xem có rãnh nước, hố trồng cây, ống tưới vắt ngang lối, bể chứa nước hay mép ao gần lối không.
- Hỏi chủ nhà cổng đóng lúc mấy giờ và chó nhà có được thả ra ban đêm không.
Nếu đến farm khi trời đã tối, nhờ chủ nhà dẫn một lượt những lối chính, và hôm sau đi lại khi trời sáng. Đến muộn mà tự tìm đường giữa vườn lạ là lúc dễ đi nhầm sang vườn bên cạnh nhất.
Những chỗ hay vấp, trượt trong vườn ban đêm
Bậc đất và lối dốc. Bậc đắp bằng đất hoặc lát gỗ, đá trên đồi thường không đều chiều cao. Sương đêm làm mặt bậc ướt, đất đỏ ướt trơn như xà phòng. Đi xuống dốc nghiêng người về phía trước một chút, bước ngắn, đặt cả bàn chân.
Rãnh thoát nước mưa. Vườn đồi có rãnh để nước mưa chảy đi, rãnh có thể sâu tới đầu gối và có cỏ che miệng. Sụp chân vào rãnh là cách bị trẹo cổ chân phổ biến nhất ở vườn.
Ống tưới, dây điện, dây phơi. Ống tưới nhỏ giọt, ống bơm nước vắt ngang lối; dây phơi đồ, dây chằng cây căng ngang tầm cổ. Ban ngày bạn bước qua mà không nghĩ, ban đêm đó là bẫy.
Hố trồng cây và đất mới xới. Nhà vườn đào hố trồng cây con, xới luống rau mới; đất mới xới mềm, lún chân.
Sân phơi cà phê, sân xi măng. Sân xi măng trơn khi có rêu hoặc sương, và mùa thu hoạch có thể còn bạt, cào, bao để trên sân.
Mép ao, bể nước, bờ hồ. Đây là chỗ không được đến gần ban đêm, kể cả khi bạn biết bơi. Nước tối không cho thấy độ sâu, bờ đất trơn, và không ai nghe thấy nếu bạn ngã xuống.
Rắn, rết, cóc sau mưa: đi thế nào để không giẫm phải
Vùng đồi vườn ở Tây Nguyên có rắn, trong đó có loài có độc. Rắn thường tránh người, phần lớn vết rắn cắn xảy ra khi người giẫm phải hoặc thò tay vào chỗ rắn đang nằm mà không thấy. Ban đêm, nhất là sau mưa, rắn ra ngoài săn ếch nhái, chuột, và hay nằm trên lối đi, sân xi măng còn ấm.
Cách đi giảm rủi ro rất đơn giản: luôn có đèn soi xuống chân và vài bước phía trước, đi giày kín và quần dài, đi trên lối rõ ràng chứ không cắt ngang cỏ rậm, bước chân chắc để mặt đất rung nhẹ báo trước. Không thò tay vào bụi cây, đống củi, đống lá khô, gầm sàn để lấy đồ khi trời tối.
Rết, bọ cạp và các con vật nhỏ khác hay chui vào giày, ủng, quần áo để ngoài hiên qua đêm. Trước khi xỏ chân vào giày buổi sáng, dốc ngược giày và gõ nhẹ. Quần áo phơi ngoài qua đêm nên giũ trước khi mặc.
Gặp rắn trên lối thì dừng lại, lùi chậm, đi đường khác hoặc chờ nó bò đi, rồi báo chủ nhà. Không tìm cách bắt hay đánh rắn. Nếu chẳng may bị cắn, giữ yên người và chi bị cắn, đưa đi cơ sở y tế ngay; các bước sơ cứu cụ thể nằm ở bài xử lý sự cố của danh mục này.
Đi vệ sinh, xuống bếp, ra xe lúc nửa đêm
Nhiều farmstay có nhà vệ sinh trong phòng, nhưng cũng có nơi khu vệ sinh nằm riêng cách phòng một đoạn lối vườn. Nếu ở kiểu phòng ấy, chuẩn bị trước khi ngủ: đèn để cạnh gối, dép hoặc giày để ngay cửa, áo khoác mỏng treo gần. Nửa đêm ra ngoài, xỏ giày chứ đừng đi chân trần hay dép lê, dù chỉ vài bước.
Người đi cùng trẻ nhỏ nên đưa bé đi vệ sinh trước khi ngủ, và đêm cần ra ngoài thì người lớn đi cùng, cầm đèn. Đừng để trẻ tự ra khỏi phòng ban đêm ở farm, dù bé đã lớn và quen tự đi ở nhà.
Xuống bếp lấy nước hay ra xe lấy đồ lúc khuya, đi nhẹ, không gọi nhau ầm ĩ, không đóng cửa xe mạnh: nhà vườn và hàng xóm ngủ sớm, tiếng động đêm ở vườn đi rất xa. Nếu chó nhà được thả ban đêm, chó có thể sủa hoặc chạy tới khi thấy người lạ cầm đèn; đứng yên, gọi chủ nhà, đừng chạy.
Cuối cùng, nếu đi một mình ra ngoài vào giờ khuya, báo người cùng phòng một câu là mình đi đâu. Ở chỗ không có ai đi qua, một câu báo như thế là lớp an toàn đơn giản nhất.
Đêm mưa và sáng sớm sương dày: khi tầm nhìn chỉ còn vài bước
Mùa mưa ở vùng hồ, những trận mưa chiều có khi kéo dài sang đêm. Đi lại trong đêm mưa khó hơn đêm khô nhiều: tiếng mưa át tiếng bước chân và tiếng gọi, đèn pin chiếu vào màn mưa bị loá, nước chảy trên lối đất làm mặt đất trơn và che mất mép rãnh. Nếu không có việc cần, đêm mưa ở yên trong phòng là lựa chọn đúng. Nếu phải ra ngoài, mặc áo mưa dạng bộ thay vì cầm ô để còn tay vịn lan can, đi ủng, và đi theo lối có mái che hoặc lối lát nếu nhà vườn có.
Sương dày lúc gần sáng là một kiểu tối khác. Hơi nước từ mặt hồ và thung lũng bốc lên phủ kín vườn, đèn đội đầu chiếu vào sương chỉ thấy một vùng trắng đục trước mặt. Lúc này nên hạ đèn xuống thấp, chiếu chéo xuống mặt đất thay vì chiếu thẳng phía trước, ánh sáng sẽ ít bị sương hắt lại. Đi chậm hơn bình thường, dò theo mép lối hoặc hàng cây quen.
Người dậy sớm để chụp cảnh sương trên hồ nên chờ trời hửng hẳn mới đi ra khỏi khu nhà, và đi theo lối đã biết từ hôm trước. Sương đẹp nhất thường là lúc trời đã đủ sáng để nhìn thấy đường, nên không có lý do gì phải mò ra ngoài khi trời còn tối đen.
Ra sân ngắm trời đêm mà vẫn an toàn
Đêm không trăng ở vườn xa đèn là lúc trời sao hiện rõ, và nhiều người lên farm cũng vì điều đó. Chỗ ngắm hợp nhất thường là sân trống gần nhà, bãi cỏ đã phát quang, hoặc hiên có tầm nhìn thoáng, chứ không phải mép hồ hay đỉnh đồi xa nhà. Hỏi chủ nhà chỗ nào trong khuôn viên vừa thoáng vừa an toàn.
Mang theo ghế hoặc tấm lót thay vì nằm thẳng xuống cỏ; cỏ đêm ẩm, có kiến, có mò. Mặc ấm, vì ngồi yên lâu trong gió đêm nhanh lạnh hơn bạn tưởng. Dùng đèn ánh đỏ hoặc tắt đèn khi đã ngồi yên chỗ, mắt sẽ quen bóng tối và thấy được nhiều sao hơn.
Đi theo nhóm nhỏ, không uống rượu rồi đi ra chỗ tối, và khi về thì soi đèn kiểm tra lại lối. Nhiều chuyến đi đẹp hỏng chỉ vì một cú trượt trên bậc đất ướt lúc nửa đêm, khi mọi người đã thấm mệt và chủ quan.
Nếu đi cùng trẻ, cho bé cầm đèn riêng và nắm tay người lớn trên đường ra, đường về. Trẻ thích chạy trong bóng tối và không ước lượng được bậc dốc. Thoả thuận trước với bé một chỗ ngồi cố định, ra khỏi chỗ ấy phải báo người lớn, sẽ dễ hơn nhiều so với gọi tìm bé giữa vườn tối.
Câu hỏi thường gặp
Đi farmstay có cần mang đèn pin không?
Nên mang. Đèn hiên và đèn lối chính ở farm thường không chiếu tới mọi chỗ, và từ phòng ra nhà vệ sinh, bếp, chỗ đậu xe có thể có đoạn tối hẳn. Đèn đội đầu tiện nhất vì để rảnh hai tay; đèn điện thoại chỉ nên dùng tạm vài phút.
Ban đêm ở vườn có rắn không?
Vùng vườn đồi ở Tây Nguyên có rắn, và ban đêm sau mưa là lúc chúng hay ra ngoài kiếm ăn. Rắn thường tránh người; giữ an toàn bằng cách soi đèn xuống chân, đi giày kín, quần dài, đi trên lối rõ ràng và không thò tay vào bụi, đống củi khi tối.
Đến farmstay lúc trời tối thì nên làm gì?
Nhờ chủ nhà dẫn một lượt từ chỗ đậu xe tới phòng, nhà vệ sinh, bếp, và chỉ những chỗ nên tránh như ao, rãnh, sân phơi. Đừng tự đi dạo khám phá vườn trong đêm đầu. Sáng hôm sau đi lại các lối ấy khi trời sáng để thuộc đường.
Đi vệ sinh ban đêm ở farm có an toàn không?
An toàn nếu chuẩn bị trước: đèn để cạnh gối, giày để ngay cửa, biết lối từ lúc trời sáng. Xỏ giày chứ không đi chân trần, soi đèn xuống chân, đi chậm. Trẻ nhỏ luôn có người lớn đi cùng.
Có nên ra bờ hồ ngắm sao ban đêm không?
Không nên. Bờ hồ ban đêm trơn, khó thấy độ sâu và mép nước, và nếu có sự cố thì không ai thấy để giúp. Sân trống hoặc hiên thoáng gần nhà thường đủ tối để ngắm sao. Hỏi chủ farm chỗ ngắm phù hợp trong khuôn viên.
Chó nhà vườn sủa khi mình ra ngoài ban đêm thì làm sao?
Đứng yên, không chạy, không rọi đèn thẳng vào mắt chó, nói nhẹ và gọi chủ nhà. Chó nhà vườn thường chỉ sủa người lạ. Hỏi trước chủ nhà ban đêm chó có được thả không, và nhờ chủ dắt chó làm quen với bạn từ buổi chiều.