Mùa cây quanh nhà farmstay Tà Đùng theo tháng: lúc nào vườn có hoa, có trái gì

Ở farmstay Tà Đùng, vườn quanh nhà đổi theo hai mùa của cao nguyên: mùa khô (thường khoảng cuối năm đến tháng 4) là mùa hái cà phê và hồ tiêu, mùa hoa cà phê, hoa sầu riêng, hoa bơ, hoa mắc ca; mùa mưa (thường khoảng tháng 5 đến tháng 10, 11) là mùa trái sầu riêng, bơ, mắc ca rụng, chanh dây, rau dây leo, rồi cà phê bắt đầu chín về cuối mùa. Mỗi năm, mỗi vườn lệch vài tuần nên lịch dưới đây là nhịp thường gặp, không phải ngày chính xác.

Khác với lịch du lịch chú ý cảnh hồ, mây, đường đi, lịch này nhìn từ góc người ở trong vườn: sáng ra mở cửa, thấy cây gì đang làm gì, nhà vườn đang bận việc gì, bạn phụ được gì. Biết trước giúp bạn chọn thời điểm ở theo điều mình muốn thấy, và hiểu vì sao có tuần vườn yên ắng, có tuần cả nhà chạy việc từ sáng tới tối.

Mốc tháng trong bài là dương lịch và chỉ là ước lượng chung theo nhịp mùa của Tây Nguyên. Trước khi đặt ngày, luôn hỏi chủ farmstay vườn của họ năm nay đang đến đâu.

Lịch cây quanh nhà theo từng chặng trong năm

Bảng gom những thứ dễ thấy nhất trong một vườn trồng xen điển hình quanh hồ. Vườn của bạn có thể thiếu vài loại cây, hoặc lệch một vài tuần:

Đọc bảng, bạn sẽ thấy hai mùa của vườn khá rõ: nửa năm khô là mùa hái hạt và mùa hoa, nửa năm mưa là mùa trái và mùa xanh. Cũng thấy rằng không có tháng nào vườn "không có gì": mỗi chặng có thứ riêng để thấy và để làm.

Cuối năm: mùa cà phê chín và vườn bận rộn nhất

Khoảng cuối mùa mưa sang những tháng đầu mùa khô, cà phê vối quanh Tà Đùng chín dần rồi chín rộ. Đây là chặng vườn bận rộn nhất năm: người hái từ sáng sớm, bao cà phê chất ở đầu lô, xe máy, xe công nông chở hàng qua lại, sân phơi trải kín trái đỏ chuyển nâu. Trời bắt đầu khô, sáng se lạnh, trưa nắng.

Ở farmstay chặng này, bạn có thể được mời hái thử một rổ, phụ đảo cà phê trên sân, gom bạt khi có mưa trái mùa. Bữa cơm nhà vườn cũng khác: nhiều nhà nấu cho cả người làm thuê theo mùa, bếp đỏ lửa từ sớm. Đổi lại, chủ nhà ít thời gian ngồi nói chuyện; hãy linh hoạt và đừng đòi hỏi những thứ ngoài thoả thuận.

Cũng trong chặng này, dọc đường đất đỏ và bờ lô thường có dã quỳ nở vàng vào cuối mùa mưa. Dã quỳ là loài du nhập, mọc dại nhiều ở Tây Nguyên; nhìn và chụp thì thoải mái, đừng mang hạt, cây con về trồng ở nơi khác.

Một gợi ý nhỏ cho chặng này: hãy dậy sớm một buổi đi theo người hái ra lô cà phê lúc sương còn đọng. Tiếng tuốt trái lạo xạo, tiếng gọi nhau giữa các hàng cây, mùi trái chín và mùi đất ẩm là thứ một chuyến ghé ban ngày không có, và chỉ người ở lại trong vườn mới bắt gặp.

Giữa mùa khô: tưới cà phê, mùa hoa và hái tiêu

Sau vụ hái, cà phê được tỉa cành rồi chờ nước. Khi nhà vườn tưới đợt đầu, hoặc khi có một trận mưa trái mùa đủ lớn, hoa cà phê bung trắng chỉ sau ít ngày. Đây thường là khoảng tháng 2, tháng 3, nhưng có năm sớm hơn, có năm muộn hơn, và vườn trên cao thường muộn hơn vườn dưới thấp. Nhiều vườn tưới thành từng lô nên mùa hoa của cả vùng kéo dài vài tuần dù mỗi lô chỉ trắng vài ngày.

Cùng lúc, hồ tiêu vào mùa hái, sân phơi chuyển từ màu nâu cà phê sang những lớp hạt tiêu xanh rồi đen. Sầu riêng, bơ, mắc ca trổ hoa: sầu riêng nở đêm, bơ phủ vàng li ti đầu cành, mắc ca thõng những chùm hoa dài. Ong làm việc dày đặc, đó cũng là mùa thu mật của những nhà nuôi ong.

Với khách, đây là chặng nhiều thứ để thấy nhất trong vườn, trời khô ráo, đường dễ đi. Nhược điểm là nắng hanh gay gắt buổi trưa, gió và bụi đỏ: ra vườn sớm, nghỉ trong nhà từ gần trưa tới xế chiều, rồi ra lại khi nắng dịu. Muốn xem hoa sầu riêng nở đêm, hãy hỏi chủ nhà từ buổi chiều xem tối nay có chùm nào sắp hé, vì mỗi bông chỉ mở trọn trong một đêm.

Cuối mùa khô: vườn chờ mưa và những ngày yên nhất

Sau khi hoa cà phê tàn, tiêu đã hái xong, khu vườn bước vào chặng chờ. Khoảng cuối tháng 3 đến tháng 4, trời nóng hơn, nắng gắt, đồi cỏ quanh vườn khô vàng. Cây cà phê mang những chùm trái non xanh nhỏ, sầu riêng và bơ có trái non bằng nắm tay, nhà vườn tỉa bớt trái xấu. Việc chính là giữ nước: tưới tiết kiệm, phủ gốc, sửa ống, canh bể chứa.

Đây là chặng vườn ít ồn ào nhất, không có người làm thuê, không xe chở hàng. Với khách muốn nghỉ yên, đọc sách ở hiên, đi bộ sáng sớm và chiều muộn, đây có thể là lúc hợp nhất, miễn là chịu được nắng trưa. Chủ nhà cũng có nhiều thời gian hơn để ngồi nói chuyện, dẫn bạn đi một vòng vườn.

Điều cần nhớ: cuối mùa khô là lúc nguy cơ cháy cao nhất trong năm ở vùng đồi và ven rừng. Không hút thuốc, không đốt rác, không đốt lửa trại khi chưa hỏi chủ, và tôn trọng tuyệt đối mọi lời dặn về lửa. Nước cũng khan nhất: tắm nhanh, giặt ít, khoá vòi kỹ.

Chuyển mùa: những trận mưa đầu và vườn xanh lại

Khoảng tháng 4, tháng 5, những trận mưa đầu mùa kéo về, thường là mưa giông buổi chiều. Chỉ sau vài trận, cả khu vườn đổi màu: cỏ xanh bật lên giữa hàng, lá non ra khắp cây, đất đỏ thẫm lại. Nhà vườn tranh thủ đất ẩm để trồng dặm cây con, bón phân, làm cỏ đợt đầu. Đây là chặng mà nếu bạn ở lại một tuần, bạn sẽ thấy khu vườn thay đổi từng ngày.

Trái non của cà phê, sầu riêng, bơ lúc này còn nhỏ, chưa có gì để hái ngoài rau và cây trái nhỏ quanh nhà. Giàn bầu bí, mồng tơi, rau muống lên nhanh. Đây là chặng hợp cho những ai muốn tham gia việc vườn kiểu gieo trồng: gieo hạt rau, trồng cây con, làm luống.

Giông chiều chuyển mùa có thể kèm gió mạnh và sét. Vào nhà khi trời kéo mây đen, không đứng dưới cây cao, không ở ngoài vườn trống. Đường đất đỏ sau mưa đầu mùa đặc biệt trơn vì lớp bụi khô cả mùa biến thành bùn; đi lại trong vườn nên mang ủng hoặc giày đế bám.

Giữa mùa mưa: mùa trái của vườn

Từ giữa mùa mưa, các cây ăn trái lớn lần lượt cho thu hoạch. Sầu riêng vào mùa, xe chở trái ra vào; bơ chín trên nhiều cây, rổ bơ chờ chín trên hiên; mắc ca rụng, sáng sáng nhà vườn đi nhặt dưới gốc; mít chín thơm; chanh dây rụng dày dưới giàn. Với nhiều người, đây là chặng "ngon miệng" nhất để ở farmstay.

Đổi lại là mưa. Có ngày mưa dầm từ trưa tới tối, có ngày nắng sáng mưa chiều. Việc phơi sấy hạt mắc ca, phơi củi, phơi quần áo đều khó. Vườn ẩm, muỗi, vắt ở một số chỗ rậm, đất trơn. Nhưng buổi sáng sau đêm mưa, vườn trong vắt, sương bốc lên từ thung lũng, chim hót ầm ĩ, đó là những buổi sáng đẹp nhất năm theo cách của riêng mùa mưa.

Nhớ quy tắc với cây trái lớn: mùa này đừng ngồi, mắc võng hay đỗ xe dưới tán sầu riêng, mít, bơ đang treo trái. Hỏi chủ trước khi hái hay nhặt trái rụng. Khi được mời ăn trái tại vườn, đó là món quà của nhà vườn, không phải "dịch vụ đi kèm".

Cuối mùa mưa: vườn chuẩn bị cho vụ cà phê

Khoảng tháng 9, tháng 10, mưa thưa dần, đôi khi còn những đợt mưa dầm kéo dài vài ngày. Trái cây lớn đã thu gần hết, chỉ còn bơ muộn và vài cây sầu riêng trễ. Trên cành cà phê, những chùm trái xanh căng mọng, rồi lác đác vài quả chuyển vàng, chuyển đỏ. Nhà vườn bắt đầu chuẩn bị: dọn gốc cho dễ hái, sửa sân phơi, mua bao, liên hệ người hái.

Đây là chặng giao giữa mùa trái và mùa hái, vườn xanh đậm nhất năm, cỏ cao, sáng thường có sương và mây thấp trên hồ. Với khách, vườn chưa có nhiều việc để phụ, nhưng là lúc hợp để quan sát cây cà phê kỹ: đếm trái trên một cành, tìm quả chín đầu tiên, so màu trái giữa các cây.

Đường vào vườn chặng này vẫn trơn sau mưa, cỏ ướt đẫm buổi sáng. Áo mưa mỏng, giày cao su, quần dài là trang phục hợp nhất khi ra vườn.

Chọn thời điểm ở theo điều bạn muốn thấy

Không có tháng nào là "tốt nhất" để ở farmstay; chỉ có tháng hợp với điều bạn muốn. Gợi ý theo mong muốn:

• Muốn thấy hoa cà phê trắng đồi: nhắm chặng giữa mùa khô, liên lạc chủ farmstay trước một hai tuần để hỏi vườn đã tưới chưa; sẵn sàng đổi ngày vì hoa nở theo nước chứ không theo lịch.
• Muốn hái cà phê, phơi cà phê: cuối năm, khi chủ nhà báo vườn đã chín rộ.
• Muốn ăn trái tại vườn: giữa mùa mưa, chấp nhận mưa và đường trơn.
• Muốn yên tĩnh, ít việc ồn ào: những tuần giữa các vụ lớn, như cuối mùa khô hoặc đầu mùa mưa, khi vườn đang chờ.
• Muốn tham gia gieo trồng: đầu mùa mưa, khi nhà vườn trồng dặm và làm luống.
• Đi cùng trẻ nhỏ: chặng khô ráo đầu mùa khô thường dễ chịu hơn về đường đi và côn trùng; mùa mưa thì cần chuẩn bị kỹ hơn.

Dù chọn tháng nào, câu nên hỏi chủ farmstay trước khi chốt luôn là: "Tuần đó vườn mình đang có gì, nhà mình có bận vụ không?" Câu trả lời của người ở tại chỗ chính xác hơn mọi lịch chung, kể cả bảng ở trên.

Câu hỏi thường gặp

Tháng mấy ở Tà Đùng có hoa cà phê?

Thường vào giữa mùa khô, hay rơi vào khoảng tháng 2, tháng 3, sau khi nhà vườn tưới đợt đầu hoặc có mưa trái mùa. Mỗi năm và mỗi vườn có thể sớm, muộn vài tuần; hỏi chủ farmstay vườn đã tưới chưa trước khi đặt ngày.

Muốn ăn sầu riêng, bơ tại vườn ở Tà Đùng thì đi tháng nào?

Thường vào giữa mùa mưa, khoảng từ giữa năm trở đi, tùy giống và tùy vườn. Đây cũng là mùa mưa nhiều, đường đất đỏ trơn. Hỏi chủ farmstay vườn đã vào mùa trái chưa và chuẩn bị áo mưa, giày đế bám.

Mùa hái cà phê ở Tà Đùng vào khoảng nào?

Cà phê vối quanh Tà Đùng thường chín từ cuối mùa mưa và hái rộ vào những tháng đầu mùa khô, quanh cuối năm. Mỗi vườn lệch nhau vài tuần. Đây là chặng vườn bận rộn nhất, chủ nhà ít thời gian rảnh hơn.

Ở farmstay Tà Đùng mùa mưa có gì đáng xem trong vườn không?

Có. Mùa mưa là mùa trái sầu riêng, bơ, mắc ca, chanh dây, mùa rau dây leo và mùa vườn xanh nhất. Buổi sáng sau mưa đêm thường trong, có sương và nhiều tiếng chim. Chỉ cần chuẩn bị cho mưa, đất trơn và muỗi.

Tháng nào ở farmstay ít việc vườn, yên tĩnh nhất?

Thường là những tuần giữa các vụ lớn, như cuối mùa khô khi cà phê đã hái xong và chờ mưa, hoặc đầu mùa mưa trước mùa trái. Mỗi vườn có lịch riêng, nên hỏi chủ farmstay tuần bạn định đến nhà có bận vụ gì không.

Vì sao lịch mùa cây ở Tà Đùng mỗi năm mỗi khác?

Vì cây phản ứng với nước và thời tiết chứ không theo ngày tháng. Năm mưa sớm hay muộn, mùa khô dài hay ngắn, vườn tưới sớm hay muộn, độ cao của vườn đều làm hoa và trái lệch đi vài tuần. Lịch chung chỉ để định hướng.