Nước thải ở farmstay ven hồ Tà Đùng: nước rửa, nước tắm đi đâu, khách giữ sạch ra sao

Ở farmstay ven hồ Tà Đùng, nước thải thường được chia hai dòng: nước từ bồn cầu vào bể tự hoại, còn nước rửa chén, nước tắm, nước giặt (gọi chung là nước xám) đi qua bẫy mỡ, hố lọc sỏi cát hoặc khoảng đất trồng chuối, môn để cây và đất hút bớt trước khi thấm xuống. Mục tiêu là không để nước bẩn chảy thẳng theo sườn dốc xuống mặt hồ.

Khách ít khi nhìn thấy hệ thống này vì phần lớn nằm dưới đất hoặc sau nhà. Nhưng những gì khách đổ xuống bồn rửa, ném vào bồn cầu, xoa lên người rồi xả đi đều chảy vào đó. Một chảo dầu đổ xuống cống, một gói khăn ướt ném vào bồn cầu có thể làm tắc cả hệ mà nhà vườn phải đào lên sửa.

Bài này giải thích nước thải ở farmstay đi đâu, vì sao ở vùng hồ chuyện này càng cần cẩn thận, và những việc khách làm được để giữ cho đường nước sạch.

Nước thải ở farmstay gồm những loại nào?

Phân biệt các loại nước thải giúp bạn hiểu vì sao nhà vườn dặn khác nhau ở bếp, ở nhà tắm và ở chuồng trại:

Mỗi farmstay làm theo điều kiện đất và vốn của mình, có nơi làm đầy đủ, có nơi mới làm bể tự hoại và cho nước xám ra rãnh. Điều bạn có thể quan sát là nước có chảy lộ thiên, có bọt, có mùi theo sườn dốc xuống thấp hay không.

Vì sao farmstay sát hồ phải cẩn thận hơn với nước thải?

Hồ Tà Đùng là phần thượng của hồ chứa thủy điện Đồng Nai 3, mặt nước rộng với nhiều đảo đồi. Nhiều farmstay chọn vị trí trên sườn đồi nhìn xuống hồ, có nơi chỉ cách mép nước vài quãng vườn. Đất đỏ bazan thấm nước khá tốt, nhưng trên sườn dốc, khi mưa lớn, dòng chảy mặt cuốn theo mọi thứ nằm trên đất xuống thấp rất nhanh.

Nước thải sinh hoạt mang theo chất hữu cơ, chất tẩy rửa và các chất dinh dưỡng như đạm, lân. Khi lượng này dồn vào một vịnh nhỏ của hồ, nơi nước ít lưu thông, nó có thể làm tảo phát triển mạnh, nước đổi màu, có mùi, cá và sinh vật dưới nước bị ảnh hưởng. Một farmstay nhỏ không gây ra cả câu chuyện đó, nhưng nhiều cơ sở cùng xả thẳng thì hồ phải gánh.

Người sống ven hồ cũng dùng nước hồ vào nhiều việc, từ đánh bắt cá tới tưới vườn. Khách đến vì cảnh hồ trong, đảo xanh; giữ nước hồ sạch là giữ chính lý do bạn tới đây. Đó là vì sao farmstay làm xanh thường đặt bể tự hoại, hố lọc ở vị trí xa mép nước, có khoảng đất trồng cây giữa nhà và hồ để làm vùng đệm.

Bể tự hoại làm việc thế nào và vì sao không ném giấy, khăn ướt vào bồn cầu?

Bể tự hoại là bể kín, thường chia hai hoặc ba ngăn, nằm dưới đất. Chất thải từ bồn cầu chảy vào ngăn đầu, phần nặng lắng xuống đáy, phần nhẹ nổi lên, vi sinh vật trong bể từ từ phân huỷ chất hữu cơ. Nước sau khi đi qua các ngăn trong hơn, được dẫn ra hố thấm hoặc rãnh thấm. Cặn đáy tích dần, vài năm phải hút một lần.

Hệ này chạy nhờ vi sinh. Những gì làm chết vi sinh hoặc không phân huỷ được sẽ làm bể nhanh đầy và tắc. Khăn ướt, dù quảng cáo là “tan trong nước”, thường không tan đủ nhanh và quấn vào ống. Băng vệ sinh, tã, bông tẩy trang, chỉ nha khoa, tóc, đầu lọc thuốc lá đều không được ném vào bồn cầu. Chất tẩy rửa mạnh đổ liên tục cũng hại vi sinh trong bể.

Ở farmstay xa phố, hút bể phải gọi xe từ nơi khác vào, đường đất đỏ mùa mưa xe khó tới, chi phí và công sức lớn hơn nhiều so với ở thành phố. Nên nếu thấy cạnh bồn cầu có thùng rác nhỏ có nắp và lời dặn bỏ giấy vào đó, hãy làm theo, kể cả khi bạn quen xả giấy. Mỗi nhà vườn biết hệ của mình chịu được gì.

Bẫy mỡ trong bếp: vì sao không đổ dầu ăn xuống bồn rửa?

Dầu mỡ nóng đổ xuống bồn rửa trông như trôi đi, nhưng khi nguội trong ống, nó đông lại, bám thành lớp, dính thêm cặn thức ăn rồi dần làm hẹp lòng ống. Ở farmstay, đường ống thoát từ bếp thường dẫn ra hố lọc hay bãi cây; dầu mỡ tới đó phủ một lớp lên mặt sỏi, đất, làm nước không thấm được, hố bốc mùi và cây chết dần.

Bẫy mỡ là một hộp hoặc hố nhỏ đặt ngay sau bồn rửa, có vách ngăn để dầu mỡ nổi lên trên và bị giữ lại, nước bên dưới chảy tiếp. Nhà vườn định kỳ vớt lớp mỡ ra, gom bỏ vào rác hoặc chôn xa nguồn nước. Bẫy mỡ chỉ giữ được lượng dầu dính trên chén bát, không chịu nổi cả chảo dầu chiên.

Khách phụ bếp nên làm theo vài việc: dầu chiên xong để nguội, đổ vào chai, lon cũ có nắp rồi đưa chủ nhà; lau chảo, nồi có dầu bằng giấy hoặc giẻ cũ trước khi rửa; vét cơm canh thừa vào xô rác bếp, không xả xuống lỗ thoát. Nhiều nhà vườn còn dùng tro bếp, bã trà hay nước vo gạo để rửa bớt dầu mỡ trước khi dùng nước rửa chén, vừa sạch vừa đỡ hoá chất.

Nước xám từ nhà tắm đi đâu và cây nào giúp lọc?

Hố lọc sỏi cát. Một hố đào sâu, xếp lớp đá to, sỏi, cát; nước xám chảy qua, cặn và một phần chất bẩn bị giữ lại, nước thấm dần xuống đất. Hố đặt xa giếng nước và xa mép hồ, có nắp hoặc lớp phủ để không thành chỗ đọng.

Khoảng đất trồng cây hút nước. Nước xám được dẫn ra một luống hoặc rãnh trồng chuối, môn, khoai nước, cây dong. Những cây này ưa ẩm, rễ nhiều, hút nước và dinh dưỡng trong nước xám để lớn. Nhiều farmstay có một bụi chuối xanh tốt bất thường sau nhà tắm; đó thường là “bãi lọc” của nhà.

Rãnh có cỏ giữ đất. Trên sườn dốc, nước dư được dẫn theo rãnh uốn lượn có trồng cỏ, như cỏ hương bài, cỏ thấp phủ bờ. Cỏ làm dòng chảy chậm lại, giữ đất, cho nước có thời gian thấm thay vì phóng thẳng xuống hồ.

Tưới lại cho cây không ăn sống. Có nơi gom nước xám từ chỗ giặt, đã để lắng, tưới cho cây che bóng, hàng rào xanh, cây ăn trái lớn. Không dùng nước xám tưới rau ăn sống, vì có thể mang vi khuẩn từ người.

Điều khách nhìn thấy được. Bạn không cần đào lên xem, chỉ cần để ý sau nhà tắm có rãnh nước xà phòng chảy tràn, có mùi, đọng thành vũng không. Thấy như vậy thì báo chủ nhà, vì có thể đường ống bị nghẹt hoặc hố lọc đã đầy.

Xà phòng, dầu gội, kem chống nắng: dùng thế nào khi ở vườn ven hồ?

Mọi thứ bạn xoa lên người rồi xả đi đều đi vào nước xám. Không cần mua loại đặc biệt mới được ở farmstay, nhưng có vài nguyên tắc giúp giảm gánh cho hệ lọc: dùng lượng vừa đủ, không xả nửa chai dầu gội cho một lần tắm; ưu tiên xà phòng bánh, dầu gội dạng bánh hoặc loại ít hương liệu; không mang theo chất tẩy mạnh, nước tẩy quần áo có clo nếu không thật cần.

Điều quan trọng hơn là đừng tắm gội có xà phòng trực tiếp trong hồ, trong suối hay ở mép nước. Có khách đi chèo thuyền, bơi xong tiện tay gội đầu, giặt khăn ngay bờ hồ cho nhanh. Xà phòng, dầu gội vào thẳng nước hồ không qua lọc, và ở những vịnh nhỏ ít lưu thông, bọt và chất tẩy đọng lại ven bờ khá lâu. Muốn tắm sau khi bơi, mang nước về khu tắm của farmstay.

Kem chống nắng, thuốc chống côn trùng cũng vậy: thoa đủ dùng, không thoa dày rồi nhảy xuống hồ. Nếu định bơi hay chèo thuyền lâu, áo dài tay chống nắng, mũ rộng vành giúp bớt phải thoa kem. Ở vườn, chỉ dùng thuốc chống muỗi lên da và quần áo của mình, đừng xịt quanh luống rau hay bụi hoa nơi ong bướm đang kiếm ăn.

Khi thấy rãnh nước hôi, bồn cầu tắc hay nước tràn thì làm gì?

Việc đầu tiên là báo chủ nhà ngay, đừng ngại. Một chỗ tắc phát hiện sớm thường chỉ cần thông nhẹ; để lâu, nước tràn ra sàn, thấm chân tường hay chảy lênh láng ra vườn thì sửa vất vả hơn nhiều. Nhà vườn biết đường ống của mình đi đâu, van nào cần khoá, hố nào cần mở.

Đừng tự đổ hoá chất thông cống, nước tẩy hay xút vào bồn cầu, bồn rửa ở farmstay. Những chất này có thể giết vi sinh trong bể tự hoại, ăn mòn ống nhựa, và nếu chảy ra hố lọc thì cây trồng ở đó cũng bị hại. Cũng đừng tự mở nắp bể tự hoại hay hố thấm để xem, vì khí trong bể độc và nắp có thể không chịu được sức người đứng lên.

Trong lúc chờ sửa, giảm dùng nước ở chỗ đó: dùng nhà tắm khác nếu có, rửa chén bằng chậu rồi đổ nước ra chỗ chủ nhà chỉ. Mùa mưa lớn, có khi rãnh thoát bị nước mưa dồn vào làm tràn, không phải lỗi của khách. Bình tĩnh báo, hợp tác với chủ nhà, và nhớ rằng ở một nơi xa thợ, xa xe hút bể, mỗi lần tắc đều là cả buổi làm việc của nhà vườn.

Nước rửa chuồng và phân vật nuôi: phần ít ai nghĩ tới

Farmstay nuôi gà, vịt, dê, có nơi nuôi heo hay bò, nên ngoài nước thải sinh hoạt còn có nước rửa chuồng và phân. Đây là nguồn chất hữu cơ đậm đặc nhất trong vườn. Nếu bị xả thẳng ra rãnh, gặp mưa, nó trôi xuống thấp và gây mùi, ruồi, làm bẩn nguồn nước nhanh hơn cả nước tắm của khách.

Cách làm phổ biến ở các nhà vườn làm xanh là hạn chế dùng nước để rửa chuồng: lót nền chuồng bằng trấu, mùn cưa, vỏ cà phê để hút ẩm, định kỳ cào lớp lót cùng phân ra khu ủ. Phần nước rửa ít ỏi được dẫn vào hố riêng hoặc tưới cho đống ủ. Có nơi làm hầm biogas nhỏ để lấy khí đun nấu, phần bã sau hầm dùng tưới cây.

Với khách, điều này có nghĩa là khu chuồng thường được đặt xa nhà ở và xa mép hồ, ở cuối hướng gió. Nếu được mời cho gà ăn, nhặt trứng, giúp cào lớp lót chuồng, nhớ đi ủng hoặc giày riêng, rửa tay, rửa giày ở chỗ chủ nhà chỉ trước khi về phòng. Đừng rửa ủng dính phân ở bồn rửa bếp hay dưới vòi nước uống.

Câu hỏi thường gặp

Farmstay ở Tà Đùng có xả nước thải xuống hồ không?

Không thể nói chung cho mọi nơi. Farmstay làm cẩn thận thường có bể tự hoại cho nhà vệ sinh, bẫy mỡ ở bếp và hố lọc hoặc khoảng cây hút nước xám, đặt xa mép hồ. Bạn có thể hỏi chủ nhà nước rửa chén, nước tắm chảy về đâu.

Có được ném giấy vệ sinh vào bồn cầu ở farmstay không?

Tuỳ hệ của từng nhà. Nhiều farmstay dùng bể tự hoại nhỏ nên dặn khách bỏ giấy vào thùng có nắp cạnh bồn cầu. Khăn ướt, băng vệ sinh, tã, bông tẩy trang thì tuyệt đối không ném vào bồn cầu ở bất cứ đâu.

Dầu ăn đã chiên xong nên bỏ ở đâu?

Để nguội, đổ vào chai hoặc lon có nắp, đưa cho chủ nhà hoặc bỏ vào rác theo cách họ dặn. Lau chảo bằng giấy trước khi rửa. Không đổ dầu xuống bồn rửa vì dầu đông trong ống, làm tắc và phủ kín hố lọc.

Tắm gội ở hồ Tà Đùng có sao không?

Bơi thì tuỳ an toàn chỗ đó, nhưng đừng dùng xà phòng, dầu gội ngay trong hồ hay ở mép nước. Chất tẩy vào thẳng nước hồ không qua lọc và đọng ở những vịnh ít lưu thông. Muốn tắm sạch sau khi bơi thì về khu tắm của farmstay.

Nước xám là gì?

Nước xám là nước thải từ bồn rửa chén, lavabo, vòi sen, máy giặt, tức không có chất thải từ bồn cầu. Nước xám bẩn ít hơn nước đen, có thể xử lý bằng bẫy mỡ, hố lọc sỏi cát hoặc khoảng đất trồng cây hút nước.

Có nên mang chất tẩy rửa mạnh khi đi farmstay không?

Thường không cần. Farmstay đã có đồ rửa chén, giặt giũ. Chất tẩy chứa clo hay hoá chất thông cống đổ vào hệ nhỏ có thể giết vi sinh trong bể tự hoại và hại cây ở hố lọc. Có việc gì cần làm sạch đặc biệt, hỏi chủ nhà.