Mùa mưa ở farmstay Tà Đùng, thường khoảng tháng tư, tháng năm tới tháng mười, mười một, vẫn có nhiều việc vườn: làm việc ngoài trời sớm trong buổi sáng trước khi giông chiều kéo đến, khơi rãnh thoát nước, dựng lại cây đổ, nhặt ốc sên bảo vệ rau, và chuyển sang việc dưới hiên như gieo hạt vào khay, lựa hạt, sửa dụng cụ khi trời mưa. Điều cần nhớ nhất là an toàn: dốc đất đỏ rất trơn, không trú dưới cây cao đơn độc khi có sấm sét, tránh xa mương nước và bờ hồ lúc mưa lớn.
Nhiều người tránh đi farmstay mùa mưa vì sợ "không làm được gì". Thật ra đây là mùa vườn xanh nhất, cây lớn nhanh nhất, và cũng là mùa nhà vườn trồng mới, bón phân, chăm cây nhiều nhất. Nhịp ngày khác đi: buổi sáng thường khô ráo, mưa hay đến vào chiều; có những đợt mưa dầm kéo dài nhiều ngày. Bài này nói về một ngày ở vườn mình ở trong mùa này: làm gì lúc nào, việc gì dành riêng cho mùa mưa, và cách giữ an toàn.
Mưa ở Tà Đùng thường đến thế nào?
Tà Đùng nằm trên cao nguyên phía nam Tây Nguyên, có hai mùa mưa và khô khá rõ như phần lớn vùng này. Mùa mưa thường bắt đầu khoảng tháng tư, tháng năm và kéo dài tới tháng mười, tháng mười một; năm sớm năm muộn khác nhau. Đầu mùa hay có giông chiều: buổi sáng nắng, trưa oi, chiều mây đen kéo tới từ một phía, gió đổi hướng, rồi mưa lớn kèm sấm sét trong một vài giờ. Giữa mùa có những đợt mưa dầm vài ngày liền, trời âm u, mưa nhỏ dai dẳng, sương mù dày trên hồ.
Vì vậy câu "mùa mưa thì mưa cả ngày" không hẳn đúng. Nhiều ngày mùa mưa có buổi sáng đẹp hơn cả mùa khô: không khí trong, không bụi, cây cối xanh mướt, mây vờn quanh các đảo trên hồ. Nhà vườn tận dụng buổi sáng cho việc ngoài trời, buổi chiều dành cho việc dưới mái. Mỗi năm khác nhau, nên khi đặt farmstay mùa mưa, hỏi chủ về thời tiết những ngày gần đây và xem dự báo của cơ quan khí tượng trước khi đi. Đợt mưa lớn kéo dài có thể gây sạt lở trên đường đồi; chủ nhà sẽ biết rõ đoạn đường vào vườn mình có an toàn không.
Một ngày mùa mưa mẫu: dời việc theo trời
Ví dụ giả định một ngày đầu mùa mưa có giông chiều. Ngày mưa dầm thì hầu hết việc dời vào dưới hiên:
| Khung giờ | Việc vườn | Khách tham gia |
|---|---|---|
| Sáng sớm | Đi vòng vườn xem cây đổ, rãnh tắc sau mưa đêm | Đi cùng chủ, mang ủng, áo mưa mỏng |
| Đầu buổi sáng | Khơi rãnh, dựng cây, cắt lá dập, nhặt ốc sên trên luống rau | Nhặt ốc, dọn lá dập, phụ dựng cây |
| Giữa buổi sáng | Trồng dặm cây con, bón phân, phủ gốc khi đất ẩm vừa | Làm cùng chủ |
| Trưa | Ăn trưa, nghỉ, theo dõi mây | Nghỉ; cất đồ ngoài hiên nếu trời chuyển |
| Đầu chiều | Thường có giông; việc dưới mái: gieo khay, lựa hạt, sửa dụng cụ | Gieo hạt, lựa hạt, nấu cùng chủ |
| Sau mưa | Kiểm tra nước đọng, đổ nước trong chậu, lốp xe, vật chứa | Phụ đổ nước đọng quanh nhà |
| Chiều muộn | Lùa gà sớm hơn ngày nắng | Như mọi chiều |
Điểm khác lớn nhất so với mùa khô là việc tưới gần như biến mất, thay vào đó là việc "quản nước": làm sao cho nước mưa thoát nhanh, không đọng, không xói.
Việc vườn riêng của mùa mưa khách làm được
Khơi rãnh thoát nước. Luống rau, gốc tiêu, gốc sầu riêng đều sợ úng. Sau mưa lớn, rãnh quanh luống hay bị đất, lá lấp. Dùng cuốc nhỏ hoặc tay khơi lại cho nước chảy. Việc này nhẹ, có ích ngay và rất hợp với khách.
Nhặt ốc sên, sên trần. Mùa mưa ốc sên bò lên luống rau ăn lá non ban đêm và sáng sớm. Nhặt bằng găng tay hoặc que cho vào xô, đưa chủ xử lý. Đây là việc trẻ em rất thích; nhớ rửa tay kỹ sau đó, không cho trẻ đưa tay lên miệng.
Dựng lại cây đổ, buộc lại giàn. Gió giông làm đổ cây rau cao như bắp, cà, ớt, làm sập giàn bầu bí. Dựng lại, vun gốc, buộc vào cọc bằng dây mềm. Cây lớn đổ thì để chủ xử lý.
Cắt lá dập, nhặt trái rụng. Lá rau dập úng sau mưa nên cắt bỏ để không lây sang lá khác. Trái rụng non dưới gốc gom đi để không thành ổ ruồi, sâu.
Đổ nước đọng quanh nhà. Chậu, lốp xe cũ, gáo dừa, máng hứng chứa nước đọng là nơi muỗi đẻ. Lật úp hoặc đổ đi sau mỗi trận mưa. Diệt nơi muỗi đẻ là việc ngành y tế vẫn nhắc mỗi mùa mưa, và đây là phần khách làm được ngay. Hỏi chủ trước khi đổ nước ở bể, lu chứa có chủ ý, vì đó có thể là nước dự trữ cho mùa khô.
Việc dưới hiên khi mưa không dứt
Ngày mưa dầm, nhà vườn không nghỉ mà chuyển vào dưới mái. Khách cũng có việc:
- Gieo hạt vào khay, đóng bầu đất cho cây con chuẩn bị trồng dặm. Việc ngồi, sạch sẽ, hợp với mọi tuổi.
- Lựa hạt giống, lựa nông sản khô trong kho, nhặt hạt lép, hạt mốc ra.
- Lau, mài, tra dầu dụng cụ dưới sự chỉ dẫn của chủ: cuốc, kéo, xẻng dễ gỉ trong mùa ẩm.
- Sửa rổ, đan lại giàn, cắt dây buộc chuẩn bị cho những ngày khô ráo.
- Nấu cùng chủ: ngày mưa là ngày bếp ấm nhất, cũng là lúc dễ nghe chuyện nhất.
- Ghi lại những gì thấy trong vườn những ngày trước: vẽ lá cây, ghi tên cây đã học, đặc biệt với trẻ em.
Đừng ép mình phải "làm được gì đó" khi trời mưa. Ngồi hiên nghe mưa trên tán lá chuối, nhìn mây trùm mặt hồ cũng là một phần lý do người ta lên vườn mùa này. Một buổi chiều mưa ngồi tách hạt mắc ca cùng chủ, hỏi chuyện những mùa mưa năm trước, đường vào vườn từng lầy ra sao, là lúc dễ hiểu vùng này nhất.
An toàn trong mùa mưa: dốc trơn, sét, nước chảy
Đất đỏ vùng đồi khi ướt rất trơn, trơn hơn nhiều so với đất pha cát ở đồng bằng. Lối đi dốc trong vườn có thể như bôi mỡ sau mưa. Đi giày có đế bám hoặc ủng, bước ngắn, hạ trọng tâm, bám vào chỗ có cỏ, tránh đi xuống dốc trống lúc đang mưa. Mang đồ nặng xuống dốc ướt là cách dễ ngã nhất; chia nhỏ hoặc đợi đất ráo. Trẻ em không chạy trong vườn ngày mưa.
Sét là nguy cơ lớn ở vùng đồi trống. Khi nghe sấm, vào nhà hoặc nơi có mái kiên cố; không trú dưới cây cao đơn độc giữa đồi, không đứng trên đỉnh đồi trống, không cầm cán dụng cụ kim loại dài ngoài trời, không ra mặt hồ. Các cơ quan khí tượng và phòng chống thiên tai thường khuyến cáo chờ một lúc sau khi tiếng sấm cuối cùng tắt mới ra ngoài. Nước chảy: mương, khe suối nhỏ trong vườn có thể dâng nhanh sau mưa lớn, nước đục che mất độ sâu. Không lội qua dòng chảy, không để trẻ chơi gần mương. Bờ hồ mùa mưa có thể sạt, mực nước thay đổi; không ra sát mép hồ khi trời đang mưa lớn.
Đi farmstay mùa mưa: điều gì được, điều gì mất
Mùa mưa ở farmstay có những thứ mùa khô không có. Vườn xanh nhất năm, rau lớn nhanh, nhiều loại cây vào mùa trồng và chăm. Bạn có cơ hội trồng một cây ăn trái non đúng thời vụ, thấy nhà vườn bón phân, làm cỏ đầu mùa. Đêm mùa mưa có ếch nhái kêu, có khi có đom đóm ở những vườn ít đèn. Sương và mây trên hồ sau mưa rất đẹp. Mùa này farmstay thường vắng khách hơn, chủ có nhiều thời gian ngồi nói chuyện và chỉ việc cho bạn hơn.
Đổi lại, bạn mất một phần sự chủ động: buổi chiều nhiều hôm không ra ngoài được, đường đồi trơn, đường vào vườn có đoạn lầy, một số hoạt động trên hồ có thể bị hoãn khi gió mạnh. Quần áo, giày dép khó khô; mang dư đồ và túi ni lông đựng đồ ướt. Muỗi nhiều hơn. Nếu bạn ở chỉ một đêm và gặp mưa dầm, có thể thấy chuyến đi hụt. Ở hai ba đêm thì thường sẽ có ít nhất một buổi sáng khô ráo để làm vườn. Với gia đình có trẻ nhỏ, người lớn tuổi đi lại khó khăn, cân nhắc chọn farmstay có lối đi bê tông hoặc lát đá từ nhà ra các khu vườn gần.
Khi đường vào vườn lầy hoặc có sạt lở nhỏ trong lúc bạn đang ở
Nhiều farmstay quanh hồ nằm cuối những con đường thôn, đường đất hoặc đường bê tông hẹp men theo sườn đồi. Mưa dầm vài ngày có thể làm đoạn đường đất thành bùn đỏ, xe con khó lên dốc, có chỗ đất đá từ taluy sạt xuống mặt đường. Nếu chuyện này xảy ra khi bạn đang ở, điều đầu tiên là đừng vội lái xe ra. Hỏi chủ nhà: đoạn nào đang khó đi, người trong thôn đang đi lối nào, có cần đợi đường khô bớt hay đợi xe máy cày, xe bán tải của nhà vườn kéo giúp không. Người sống tại chỗ biết rõ con đường hơn mọi ứng dụng bản đồ.
Nếu lịch trình buộc phải về, tính lùi giờ: đi vào buổi sáng khi trời thường khô ráo hơn chiều, tránh đi lúc đang mưa lớn hoặc ngay sau mưa lớn, không đi đêm trên đường đồi ướt. Xe gầm thấp nên gửi lại ở chỗ đường tốt và nhờ đưa ra bằng xe khác nếu chủ có thể sắp xếp. Không dừng đỗ dưới taluy đang có đất rơi, không cố vượt qua đoạn nước chảy ngang đường khi không thấy mặt đường. Gọi báo người nhà về giờ đi, giờ dự kiến tới. Trong mùa mưa, giữ một ngày dự phòng trong kế hoạch là cách đơn giản nhất để không phải liều.
Đồ nên mang thêm khi ở farmstay mùa mưa
Ngoài đồ thường mang khi ở vườn, mùa mưa nên bổ sung:
- Áo mưa bộ hoặc áo mưa mỏng có mũ, đủ cho mỗi người; ô dễ lật khi gió đồi.
- Ủng cao su hoặc giày chịu nước, đế bám; một đôi dép thay để đi trong nhà.
- Nhiều tất hơn bình thường và túi ni lông, túi kéo khoá để đựng đồ ướt, bảo vệ điện thoại.
- Áo khoác mỏng giữ ấm khi trời mưa lạnh, nhất là cho trẻ và người lớn tuổi.
- Thuốc chống côn trùng; mùa mưa muỗi nhiều hơn rõ rệt.
- Đèn pin có pin dự phòng; mưa giông có khi làm mất điện vài giờ ở vùng đồi.
- Sách, trò chơi bài, giấy vẽ cho những buổi chiều mưa với trẻ.
Hỏi chủ nhà trước chuyến đi xem farmstay có máy phát hoặc đèn dự phòng khi mất điện không, có chỗ phơi đồ dưới mái không. Những câu hỏi này nghe nhỏ nhưng quyết định mấy ngày mưa dễ chịu hay khó chịu. Cũng nên hỏi phòng có chỗ để giày ướt ngoài cửa và có quạt hay chỗ hong đồ không, vì đất đỏ dính giày mang vào phòng rất khó lau. Nếu đi cùng trẻ nhỏ, mang thêm một bộ quần áo dự phòng mỗi ngày cho bé là vừa.
Câu hỏi thường gặp
Đi farmstay Tà Đùng mùa mưa có nên không?
Nên nếu bạn chấp nhận buổi chiều nhiều khả năng mưa và đường đồi trơn. Mùa mưa vườn xanh nhất, có việc trồng, chăm cây đúng vụ, buổi sáng thường đẹp. Ở hai ba đêm để có ít nhất một buổi sáng khô ráo.
Mùa mưa ở Tà Đùng kéo dài từ tháng mấy đến tháng mấy?
Thường khoảng tháng tư, tháng năm tới tháng mười, tháng mười một, tuỳ năm. Đầu mùa hay có giông chiều, giữa mùa có đợt mưa dầm. Xem dự báo thời tiết trước chuyến đi và hỏi chủ nhà về tình hình đường vào.
Đang làm vườn thì nghe sấm phải làm gì?
Dừng việc, vào nhà hoặc nơi có mái kiên cố. Không trú dưới cây cao đơn độc, không đứng trên đỉnh đồi trống, không cầm dụng cụ kim loại dài ngoài trời. Đợi một lúc sau tiếng sấm cuối mới ra lại.
Trẻ em ở farmstay mùa mưa chơi gì?
Buổi sáng khô ráo trẻ có thể nhặt ốc sên, khơi rãnh nhỏ, gieo hạt. Chiều mưa thì việc dưới hiên như gieo khay, vẽ lá cây, phụ nấu. Không để trẻ chơi gần mương, ao, dốc trơn khi đang mưa.
Mất điện khi mưa giông ở farmstay thì sao?
Vùng đồi có khi mất điện vài giờ khi giông. Mang đèn pin, sạc dự phòng, hỏi chủ trước về đèn và nước dự phòng. Không tự đụng vào máy bơm, dây điện ngoài vườn khi trời mưa.